نیوزویک: پنج سناریو برای آینده جنگ ایران/ بازگشت به توافق، یکی از گزینه‌ها است/ شاید دستیابی به تفاهم‌هایی که بدون امضای رسمی، اهداف یک توافق را محقق کنند، بهترین چیزی باشد که طرفین می‌توانند به آن امید داشته باشند
نیوزویک نوشت: در شرایطی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اعلام می‌کند واشنگتن دیگر نیازی به توافق با تهران ندارد، همچنان مسیرهای مختلفی پیش روی تقابل دو کشور قرار دارد؛ مسیرهایی که از بازگشت به مذاکرات و دستیابی به تفاهم‌های اعلام‌نشده گرفته تا ادامه محاصره اقتصادی یا لغزیدن به سوی جنگی جدید و گسترده‌تر را شامل می‌شود.
به گزارش انتخاب، در ادامه این مطلب آمده: شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای بار دیگر فشارهای سیاسی بر ترامپ را افزایش داده است. او با معادله دشواری روبه‌روست: از یک سو می‌خواهد پیروزی را اعلام کند و از سوی دیگر با خطر ادامه جنگی مواجه است که از محبوبیت گسترده‌ای در میان آمریکایی‌ها برخوردار نیست.
در همین چارچوب، مجله «نیوزویک» پنج سناریوی احتمالی برای آینده جنگ را بررسی کرده است؛ این در حالی است که تحلیل‌های دیگری در آمریکا هشدار می‌دهند پایان دادن به این درگیری ممکن است بسیار دشوارتر از تصمیم‌گیری برای آغاز آن باشد.
۱. بازگشت به توافق
با وجود اعلام ترامپ مبنی بر اینکه دوران توافق با ایران به پایان رسیده است، احتمال بازگشت به مذاکرات همچنان وجود دارد؛ به‌ویژه آنکه مواضع «سخت‌گیرانه» او در قبال تهران بارها دستخوش تغییر شده است.
نیوزویک در تحلیلی به قلم شین کروتشر، سردبیر این مجله، اشاره می‌کند که رئیس‌جمهور آمریکا پیش‌تر در ماه ژوئن اعلام کرده بود توافق با ایران نهایی شده است، اما تفاهم‌های حاصل‌شده تنها چند هفته بعد فروپاشید.
این مجله یادآور می‌شود که ترامپ پس از میزبانی از نخست‌وزیر قطر در روز دوشنبه، از وجود شتاب و تحرک در مسیر پایان دادن به درگیری سخن گفت؛ موضوعی که این احتمال را مطرح می‌کند که اعلام موضع اخیر او صرفاً ابزاری برای اعمال فشار و گرفتن امتیازهای بیشتر از ایران باشد.
در همین راستا، نیوزویک به چارچوب مذاکراتی پیشنهادی قطر اشاره می‌کند که بر اساس آن، طرحی دو روزه اجرا خواهد شد. طبق این طرح، واشنگتن محاصره را لغو می‌کند و بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران را آزاد خواهد کرد؛ در مقابل، ایران اجازه می‌دهد بازرسان سازمان ملل وارد تأسیسات هسته‌ای بمباران‌شده شوند و در روز دوم نیز تنگه هرمز بازگشایی شود.
این مجله همچنین به نقل از عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، گزارش می‌دهد که پیشنهاد دو روزه تهران همچنان روی میز است؛ هرچند ادبیات رسمی ایران همچنان لحنی «سخت‌گیرانه» دارد.
این احتمال با دیدگاه مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، تقویت می‌شود. او معتقد است فشارهای اقتصادی و محاصره دریایی در نهایت ایران را به ارائه امتیاز وادار خواهد کرد.
روبیو گفته است نیاز به تأمین غذای جمعیت، پرداخت حقوق نیروها و دستگاه‌های امنیتی باعث می‌شود واقعیت اقتصادی حتی بر سرسخت‌ترین رهبران نیز تحمیل شود.
۲. تفاهم‌های بدون توافق رسمی
سناریوی دوم که به گفته نیوزویک با ادبیات فعلی ترامپ تناسب بیشتری دارد، بر کاهش تنش از طریق اقدامات متقابل و اعلام‌نشده استوار است؛ بدون آنکه توافقی جامع امضا شود یا مراسم رسمی برای اعلام توافق برگزار شود.
بر اساس این احتمال، ایران ممکن است حملات خود علیه تردد دریایی در خلیج فارس را کاهش دهد و در مقابل، واشنگتن نیز اقدامات مربوط به محاصره و نظارت دریایی را تعدیل کند. این روند می‌تواند به بازگشت تدریجی تردد نفتکش‌ها منجر شود، در حالی که تعیین تکلیف اختلافات مربوط به برنامه هسته‌ای به مرحله‌ای بعد موکول خواهد شد.
نیوزویک اشاره می‌کند که چنین تفاهم‌هایی ممکن است عملی‌تر و دست‌یافتنی‌تر باشند؛ زیرا به هر دو طرف اجازه می‌دهند بدون آنکه در برابر افکار عمومی داخلی خود به‌عنوان طرف عقب‌نشینی‌کننده ظاهر شوند، از شدت تنش بکاهند.
این مجله به نقل از تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه، از درخواست او برای برقراری آتش‌بس موقت خبر می‌دهد.
همچنین به پیشنهادی اشاره می‌کند که روزنامه وال‌استریت ژورنال به نقل از مقام‌هایی در خاورمیانه منتشر کرده است. بر اساس این پیشنهاد، ناوهای هواپیمابر آمریکا تا حدودی از ایران دور شوند و محاصره نیز کاهش یابد؛ در مقابل، ایران اجازه عبور ۲۵ نفتکش از تنگه هرمز را صادر کند.
تریتا پارسی، از مؤسسه کوئینسی، نیز پیشنهاد کرده است که محاصره آمریکا در ظاهر حفظ شود، اما در عمل به‌تدریج از شدت آن کاسته شود؛ به‌گونه‌ای که بحران فروکش کند و هر دو طرف بتوانند آبروی خود را حفظ کنند.
بر اساس این الگو، ترامپ می‌تواند همچنان ادعا کند که هیچ توافقی با ایران امضا نکرده است؛ هرچند اقدامات متقابل دو طرف در عمل بخشی از اهداف یک توافق را محقق خواهد کرد.
۳. ادامه محاصره اقتصادی
سناریوی سوم، ادامه سیاست فشار اقتصادی بدون ازسرگیری جنگ تمام‌عیار یا دستیابی به توافق است.
نیوزویک معتقد است این همان مسیری است که به نظر می‌رسد دولت ترامپ در حال حاضر به سمت آن حرکت می‌کند. بر اساس گزارش‌هایی که روبیو در نشست با همتایان خود در گروه هفت مطرح کرده، واشنگتن ترجیح داده است به‌جای بازگشت به بمباران یا دستیابی به توافق، به خفه کردن اقتصادی نظام ایران ادامه دهد.
این گزینه بر محاصره دریایی و تحریم‌های اقتصادی تکیه دارد. در کنار آن، عملیات «دروازه آهنین» نیز با هدف گسترش فشارها به مرزهای زمینی ایران و سواحل دریای خزر دنبال می‌شود تا تهران را به دادن امتیازهایی درباره برنامه هسته‌ای و آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز وادار کند.
اما این سناریو با یک مانع اساسی روبه‌روست: اینکه ایران تا چه اندازه حاضر است وضعیت موجود را تحمل کند.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران و مذاکره‌کننده ارشد کشور، تأکید کرده است که ایران نمی‌پذیرد در وضعیت «نه جنگ و نه صلح» باقی بماند؛ موضعی که می‌تواند نشانه ادامه مقاومت مسلحانه و اعمال فشار بر کشتیرانی دریایی باشد.
خطرات این گزینه فراتر از طولانی شدن بحران اقتصادی است.
بلومبرگ معتقد است ترامپ روی تداوم وضعیت موجود حساب باز کرده است، اما این رویکرد ممکن است کشورهای خلیج فارس را در برابر ایران جسورتر کند، بی‌آنکه مسیر روشنی برای دستیابی به ثبات وجود داشته باشد.
این رسانه به نقل از علی واعظ، کارشناس مسائل ایران در گروه بین‌المللی بحران، می‌نویسد که واشنگتن می‌تواند وضعیت موجود را حفظ کند، اما نمی‌تواند تهران را برای مدتی نامحدود به پذیرش آن مجبور سازد.
واعظ هشدار داده است که تلاش ایران برای شکستن محاصره ممکن است به جنگی جدید منجر شود.
۴. جنگ در سایه و تشدید محدود تنش
اگر تهران محاصره را نپذیرد و در عین حال نخواهد زمینه‌ساز آغاز یک کارزار هوایی گسترده آمریکا و اسرائیل شود، ممکن است به تشدید تنش حساب‌شده‌ای روی بیاورد؛ اقدامی که هزینه ادامه فشارها را افزایش می‌دهد، بدون آنکه به رویارویی تمام‌عیار منجر شود.
بر اساس گزارش نیوزویک، این سناریو می‌تواند شامل استفاده از مین‌های دریایی، پهپادها، حملات سایبری و اقدامات خرابکارانه، در کنار تحرکات گروه‌های هم‌پیمان ایران باشد. در مقابل، آمریکا نیز ممکن است حملات محدودی انجام دهد که واشنگتن آنها را در چارچوب دفاع از خود تعریف کند.
این مجله می‌گوید نشانه‌های چنین مسیری از هم‌اکنون مشاهده شده است.
نهادهای مسئول نظارت بر کشتیرانی در ماه اکتبر گذشته ۳۷ حمله علیه کشتی‌ها در تنگه هرمز و مناطق اطراف آن ثبت کردند؛ رقمی که بالاترین میزان ماهانه از زمان آغاز جنگ محسوب می‌شود.
همچنین ایران اعلام کرد که سه نفتکش هدف مین‌های دریایی قرار گرفته‌اند.
نیوزویک اضافه می‌کند که وزارت دادگستری آمریکا علیه سه نفر که مظنون به ارتباط با عملیات‌های مورد حمایت ایران هستند، اعلام جرم کرده است. این عملیات‌ها شامل حدود ۲۰ حمله و تلاش برای حمله در آمریکا و اروپا بوده که از جمله آنها می‌توان به طرحی برای هدف قرار دادن پایگاه هوایی فرفورد در بریتانیا اشاره کرد.
این مجله این مسیر را با دکترین ایران در زمینه تشدید حساب‌شده تنش مرتبط می‌داند؛ دکترینی که بر وارد کردن خسارت به طرف مقابل، بدون عبور از آستانه‌ای که جنگ تمام‌عیار را اجتناب‌ناپذیر کند، استوار است.
با این حال، چنین توازنی بسیار شکننده است؛ زیرا هر حمله‌ای که به تلفات انسانی گسترده منجر شود یا منافع آمریکا را به‌طور مستقیم تهدید کند، ممکن است واشنگتن را به واکنشی گسترده‌تر سوق دهد.
۵. بازگشت جنگ تمام‌عیار
خطرناک‌ترین سناریو همچنان احتمال ازسرگیری عملیات نظامی در ابعاد گسترده است؛ به‌ویژه اگر حوادثی رخ دهد که مهار آنها برای دو طرف دشوار باشد.
نیوزویک چند عامل احتمالی را که می‌توانند محرک چنین تحولی باشند، مشخص کرده است؛ از جمله حمله‌ای که شمار زیادی از نیروهای آمریکایی را به کام مرگ بکشاند، حملات مکرر به یک نفتکش یا مشاهده نشانه‌هایی مبنی بر اینکه ایران با سرعت بیشتری در حال حرکت به سمت دستیابی به سلاح هسته‌ای است.
پرونده هسته‌ای همچنان نقطه اصلی اشتعال بحران به شمار می‌رود.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، به شورای امنیت سازمان ملل اطلاع داده است که آژانس نشانه‌ای از بازسازی تأسیسات هسته‌ای بمباران‌شده مشاهده نکرده است؛ با این حال، او نتوانسته درباره سرنوشت حدود ۴۴۰.۹ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده تا سطح ۶۰ درصد که ایران پیش از حملات ژوئن ۲۰۲۵ در اختیار داشت، راستی‌آزمایی کند.
نگرانی‌ها پس از آن افزایش یافت که مجلس خبرگان رهبری ایران اعلام کرد بازنگری در خروج از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (ان‌پی‌تی) به ضرورتی اجتناب‌ناپذیر تبدیل شده است.
در مقابل، ترامپ تأکید کرده است که آمریکا برای اقدام آمادگی دارد و اجازه نخواهد داد ایران بیش از این به دستیابی به سلاح هسته‌ای نزدیک شود.
پایان دادن به جنگ دشوارتر از آغاز آن است
با این حال، آینده جنگ تنها به محاسبات نظامی وابسته نیست.
در تحلیلی که مجله «آتلانتیک» منتشر کرده، کانر فریدیرسدورف وضعیت کنونی ترامپ را با گرفتاری جورج بوش پسر، رئیس‌جمهور پیشین آمریکا، در جنگ عراق مقایسه می‌کند.
او یادآور می‌شود که پیروزی در انتخابات با شعار مخالفت با جنگ، لزوماً به معنای توانایی پایان دادن به آن نیست.
این نویسنده به تجربه انتخابات میان‌دوره‌ای سال ۲۰۰۶ اشاره می‌کند؛ زمانی که دموکرات‌ها به دلیل مخالفت رأی‌دهندگان با جنگ عراق به پیروزی بزرگی دست یافتند.
با این حال، بوش سال بعد تصمیم گرفت شمار نیروهای آمریکایی در عراق را افزایش دهد؛ آن هم با وجود مخالفت کنگره. حضور نظامی آمریکا در عراق سال‌ها ادامه یافت، حتی پس از آنکه باراک اوباما با وعده پایان دادن به جنگ وارد کاخ سفید شد.
فریدیرسدورف معتقد است فشارهای انتخاباتی کنونی ممکن است برای وادار کردن ترامپ به توقف عملیات کافی نباشد؛ به‌ویژه آنکه دموکرات‌ها ممکن است در اتخاذ اقداماتی برای قطع بودجه نظامی تردید داشته باشند، زیرا نگران‌اند به متهم شدن به ایجاد شکست برای آمریکا یا فراهم کردن زمینه دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای متهم شوند.
در مقابل، مارک تیسن در مقاله‌ای تحلیلی در روزنامه واشنگتن‌پست، دیدگاهی «سخت‌گیرانه‌تر» مطرح می‌کند.
او معتقد است میراث سیاسی ترامپ را شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای تعیین نخواهد کرد، بلکه نتیجه رویارویی با ایران تعیین‌کننده خواهد بود.
تیسن برای اثبات دیدگاه خود به تجربه رونالد ریگان اشاره می‌کند؛ رئیس‌جمهوری که جمهوری‌خواهان در دوره دوم ریاست‌جمهوری او، در انتخابات سال ۱۹۸۶ کنترل مجلس سنا را از دست دادند، اما میراث سیاسی او بعدها با سیاست خارجی‌اش و پایان جنگ سرد گره خورد.
تیسن بر این باور است که ترامپ باید مأموریت نظامی را تکمیل کند؛ اقدامی که به گفته او باید شامل هدف قرار دادن باقی‌مانده ساختار رهبری ایران، توانمندی‌های موشکی، زیرساخت‌های اقتصادی و صنایع دفاعی باشد.
او سپس خواستار پایان دادن به عملیات‌های نظامی عمده و حمایت از تحرکات مخفیانه‌ای شده است که به ایرانیان برای سرنگونی نظام کمک کند.
این دیدگاه و توصیه سیاسی نویسنده است و نباید آن را توصیف یک تصمیم اعلام‌شده از سوی دولت آمریکا تلقی کرد.
در میان این دعوت به تعیین تکلیف نظامی و هشدارها درباره پیامدهای ادامه جنگ، به نظر می‌رسد واشنگتن با گزینه‌های محدودی روبه‌روست؛ در حالی که تهران با وجود فشارهایی که متحمل می‌شود، همچنان توانایی تأثیرگذاری بر مسیر رویارویی را دارد.
نیوزویک در جمع‌بندی خود تأکید می‌کند که این پنج سناریو لزوماً در تقابل با یکدیگر قرار ندارند و ممکن است آینده نزدیک ترکیبی از محاصره اقتصادی، تفاهم‌های اعلام‌نشده و درگیری‌های جنگ در سایه باشد؛ وضعیتی که در آن هرگونه تشدید تنش کنترل‌نشده می‌تواند به بازگشت جنگ تمام‌عیار منجر شود.
شاید دستیابی به تفاهم‌هایی که بدون امضای رسمی توافق، اهداف آن را محقق کنند، بهترین چیزی باشد که طرف‌های درگیر در شرایط کنونی می‌توانند به آن امید داشته باشند؛ اما چنین تفاهم‌هایی نه پایان درگیری را تضمین می‌کنند و نه به ریشه‌های اصلی آن رسیدگی خواهند کرد.
منابع: آتلانتیک، بلومبرگ، نیوزویک و واشنگتن‌پست
