تولید یک تن زعفران در رباط‌کریم؛ سهم کشاورزان از ارزش افزوده چقدر است – هشت صبح
به گزارش هشت صبح و به نقل از مهر :
خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها – امیرماهان محمدی یکتا: پاییز که از راه می‌رسد، در پنج روستای رباط‌کریم، زمین رنگ دیگری به خود می‌گیرد؛ گل‌های بنفش زعفران از دل خاک سر برمی‌آورند و کشاورزان، پیش از آنکه آفتاب فرصت بالا آمدن پیدا کند، برداشت محصولی را آغاز می‌کنند که ارزش آن نه در حجم و وزن، بلکه در عطر، کیفیت و رشته‌های سرخ و ظریفش نهفته است، منجیل‌آباد، یقه، کیکاور، انجم‌آباد و پیغمبر، این روزها میزبان برداشت طلای سرخ‌اند؛ محصولی که حدود یک دهه پیش با ابتکار و همت یک کشاورز خراسانی وارد زمینهای رباط‌کریم شد و اکنون به ظرفیتی قابل توجه در کشاورزی این شهرستان تبدیل شده است.
شاید کمتر کسی تصور کند در فاصله‌ای نه‌چندان دور از پایتخت، جایی که توسعه شهری، تغییر کاربری اراضی و فشار بر منابع طبیعی از چالش‌های جدی به شمار می‌رود، مزارعی وجود داشته باشد که هر پاییز با گل‌های بنفش زعفران جان می‌گیرند، با این حال، واقعیت امروز کشاورزی رباط‌کریم همین است؛ شهرستانی که توانسته با توسعه کشت محصولی کم‌آب‌بر، جایگاهی ویژه در تولید زعفران استان تهران به دست آورد.
علی مولایی، مدیر جهاد کشاورزی رباط‌کریم، با اشاره به آغاز برداشت زعفران در پنج روستای این شهرستان به خبرنگار مهر گفت: سطح زیر کشت این محصول به حدود ۱۳۰ هکتار رسیده و رباط‌کریم از نظر سطح زیر کشت زعفران، رتبه نخست استان تهران را در اختیار دارد.
به گفته مولایی، پیش‌بینی می‌شود امسال حدود ۹۶۰ کیلوگرم زعفران خالص از مزارع شهرستان برداشت شود؛ رقمی که از جایگاه این محصول در سبد تولیدات کشاورزی منطقه حکایت دارد. به این ترتیب، زعفران‌کاری که حدود یک دهه پیش با ورود تجربه یک کشاورز خراسانی آغاز شد، امروز از یک تجربه محدود فراتر رفته و به فعالیتی اقتصادی با سطح کشت قابل توجه تبدیل شده است.
رسیدن سطح زیر کشت به حدود ۱۳۰ هکتار، آن هم در شهرستانی نزدیک به کلان‌شهر تهران، اتفاقی قابل تأمل است، رباط‌کریم در سال‌های اخیر با گسترش شهرنشینی و فشار بر زمینهای کشاورزی مواجه بوده، اما توسعه زعفران نشان می‌دهد هنوز می‌توان با انتخاب الگوی مناسب تولید، از ظرفیت زمینهای کشاورزی برای ایجاد درآمد و اشتغال استفاده کرد.
زعفران؛ انتخابی در روزگار کم‌آبی
یکی از ویژگی‌هایی که زعفران را برای کشاورزان رباط‌کریم جذاب کرده، نیاز آبی کمتر آن در مقایسه با بسیاری از محصولات کشاورزی است، در شرایطی که کم‌آبی و محدودیت منابع آبی به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های بخش کشاورزی کشور تبدیل شده، انتخاب محصولاتی که با مصرف آب کمتر امکان تولید اقتصادی داشته باشند، اهمیتی دوچندان پیدا می‌کند.
زعفران گیاهی پیازدار است که چرخه رشد فعال آن عمدتاً در فصل پاییز و زمستان قرار دارد، این ویژگی، امکان استفاده از بخشی از ظرفیت زمینهای کشاورزی را در دوره‌ای فراهم می‌کند که بسیاری از محصولات تابستانه از چرخه تولید خارج شده‌اند. البته کم‌آب‌بر بودن زعفران به معنای بی‌نیازی آن از آب نیست؛ زمان‌بندی آبیاری، کیفیت خاک، سلامت پیاز، شرایط اقلیمی و شیوه نگهداری از مزرعه، همگی در میزان و کیفیت محصول نهایی تأثیرگذارند.
مولایی معتقد است، توسعه کشت زعفران در رباط‌کریم می‌تواند بخشی از راهبرد اصلاح الگوی کشت در مناطق دارای محدودیت آبی مانند رباط کریم باشد؛ راهبردی که البته باید بر پایه مطالعات کارشناسی و متناسب با ظرفیت منابع آب هر منطقه دنبال شود. افزایش سطح زیر کشت، اگر بدون توجه به پایداری منابع آب انجام شود، نمی‌تواند به‌تنهایی تضمین‌کننده آینده کشاورزی باشد.
از مزرعه تا بازار؛ فرصت معرفی یک برند محلی
با وجود رشد تولید، یکی از پرسش‌های مهم درباره زعفران رباط‌کریم، میزان شناخته‌شدن آن در بازار و میان شهروندان است. بسیاری از مردم این شهرستان نیز شاید ندانند که در چند روستای اطراف محل زندگی‌شان، محصولی با ارزش اقتصادی بالا تولید می‌شود و رباط‌کریم در صدر شهرستان‌های استان تهران از نظر سطح زیر کشت این محصول قرار دارد.
این ظرفیت می‌تواند فراتر از تولید محصول خام، به فرصتی برای توسعه کسب‌وکارهای محلی تبدیل شود. زعفران پس از برداشت، نیازمند جداسازی دقیق کلاله‌ها، خشک‌کردن اصولی، درجه‌بندی، بسته‌بندی و عرضه مناسب است. هرچه این مراحل با کیفیت و استاندارد بیشتری انجام شود، امکان عرضه محصول با ارزش افزوده بالاتر فراهم خواهد شد و سهم بیشتری از درآمد نهایی به کشاورز و فعالان اقتصادی منطقه می‌رسد.
از سوی دیگر، برگزاری جشنواره‌های برداشت زعفران، معرفی مزارع به گردشگران، عرضه مستقیم محصول و ایجاد ارتباط میان تولیدکنندگان و بازار مصرف می‌تواند به شناساندن این ظرفیت کمک کند، رباط‌کریم در فاصله کوتاهی از تهران قرار دارد و همین موقعیت جغرافیایی، فرصتی برای توسعه گردشگری کشاورزی و جذب علاقه‌مندان به بازدید از مزارع در فصل برداشت فراهم می‌کند.
البته تبدیل‌شدن زعفران رباط‌کریم به یک برند معتبر، صرفاً با معرفی رسانه‌ای محقق نمی‌شود، ایجاد شبکه منسجم تولیدکنندگان، رعایت استانداردهای فرآوری و بسته‌بندی، کنترل کیفیت و بازاریابی هدفمند، از الزاماتی است که باید در کنار افزایش سطح زیر کشت مورد توجه قرار گیرد.
رضا آقاعلیخانی، فرماندار رباط‌کریم، نیز با تأکید بر ظرفیت‌های ارزشمند بخش کشاورزی این شهرستان، به خبرنگار مهر گفت: زعفران یکی از ظرفیت‌های ارزشمند تولیدی در منطقه است که می‌تواند در کنار سایر محصولات کشاورزی، نقش مؤثری در معرفی توانمندی‌های روستایی و رونق اقتصادی شهرستان ایفا کند.
فرماندار رباط‌کریم با اشاره به ظرفیت مزارع زعفران منجیل‌آباد و سایر مناطق شهرستان تصریح کرد: معرفی توانمندی‌های کشاورزان می‌تواند به شناخته‌شدن بیشتر محصولات منطقه و تقویت ارتباط میان تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان کمک کند.
آقاعلیخانی همچنین توسعه فعالیت‌های مرتبط با تولید محصولات کشاورزی را زمینهای برای تقویت اقتصاد روستاها دانست و بر اهمیت بهره‌گیری از ظرفیت‌های بومی در مسیر ایجاد اشتغال پایدار تأکید کرد.
صدرنشینی که به حمایت پایدار نیاز دارد
رسیدن به سطح زیر کشت حدود ۱۳۰ هکتار و پیش‌بینی برداشت نزدیک به یک تن زعفران خالص، ظرفیت قابل توجهی برای کشاورزی رباط‌کریم ایجاد کرده است؛ اما حفظ این جایگاه به حمایت مستمر از تولیدکنندگان وابسته است. هزینه‌های کاشت و نگهداری، دستمزد کارگران در دوره کوتاه برداشت، تأمین نهاده‌ها، فرآوری و دشواری بازاریابی، از جمله موضوعاتی است که می‌تواند بر سودآوری زعفران‌کاری اثر بگذارد.
در این میان، دستگاه‌های مسئول باید علاوه بر حمایت از تولید، برای تکمیل زنجیره ارزش محصول نیز برنامه داشته باشند. آموزش شیوه‌های علمی کاشت و برداشت، فراهم‌کردن دسترسی کشاورزان به تسهیلات، حمایت از واحدهای کوچک فرآوری و بسته‌بندی و معرفی محصول در بازارهای مصرف، اقداماتی است که می‌تواند تولید زعفران را از یک فعالیت کشاورزی صرف به یک مزیت اقتصادی منطقه‌ای تبدیل کند.
در کنار این اقدامات، انتشار آمار دقیق و سالانه از سطح زیر کشت، میزان برداشت، عملکرد مزارع و وضعیت فروش محصول نیز اهمیت دارد؛ چراکه بدون داده‌های روشن نمی‌توان میزان موفقیت برنامه‌های حمایتی یا روند واقعی توسعه این کشت را ارزیابی کرد.
اکنون پنج روستای رباط‌کریم در روزهای برداشت، میزبان کارگرانی هستند که گل‌های ظریف زعفران را با دقت از زمین جدا می‌کنند تا حاصل ماه‌ها تلاش کشاورزان به رشته‌های سرخ و ارزشمند تبدیل شود. محصولی که حدود یک دهه پیش با تجربه یک کشاورز خراسانی به این منطقه راه یافت، امروز به یکی از نشانه‌های توانمندی کشاورزی رباط‌کریم تبدیل شده است.
اما پرسش مهم همچنان باقی است: چرا محصولی که رباط‌کریم را در صدر تولید زعفران استان تهران نشانده، هنوز آن‌طور که شایسته است در میان شهروندان و بازار مصرف شناخته نشده است؟ طلای سرخ این شهرستان اکنون از خاک سر برآورده؛ نوبت آن است که با حمایت از کشاورزان، فرآوری اصولی و بازاریابی حرفه‌ای، ارزش واقعی آن نیز در اقتصاد محلی نمایان شود.
