میراث ایستادگی و تابآوری، سرمایه اصلی بازسازی برند شهری تهران است – هشت صبح
به گزارش هشت صبح و به نقل از مهر :
به گزارش خبرنگار مهر، امیر قاسمی، در سومین گفتاورد ملی میراثفرهنگی و چردشگری ایران که روز چهارشنبه با محوریت تاب آوری و بازسازی برند شهری تهران در پساجنگ برگزار شد، با تأکید بر اینکه حافظه تاریخی تهران سرشار از روایت کسانی است که در سختترین لحظات چراغ هدایت را برافراشتند، افزود: این ایمان و اراده پولادین، نه تنها امید را زنده نگه داشت، بلکه مسیر بازسازی شهر و جان شهر را هموار کرد. این میراث معنوی ایستادگی، سرمایه اصلی ما در دوران پساجنگ برای بازسازی برند شهری است.
وی با نقد نگاه صرفاً ویترینی به برندسازی شهری تصریح کرد: احیای برند تهران، فقط تغییر چهره شهر در چشم جهان نیست. بلکه احیای هویت اصیل، تقویت پیوندهای اجتماعی و تزریق امید نو به کالبدی است که رنج جنگ را به دوش کشیده، اما هرگز رویای آینده را فراموش نکرده است.
قاسمی، نقش گردشگری را در این مسیر کلیدی دانست و گفت: گردشگری ابزاری صرف برای عکسهای مصاحبه نیست؛ بلکه زبان روایت شکوه پنهان شهر، پل ارتباطی با قلب تاریخ و آیندهای برای نمایش روح تابآور تهران است.
رئیس ستاد گردشگری شهرداری تهران در پاسخ به برخی نگاههای نقادانه که میپرسند چرا فقط به چهره گردشگری تهران میپردازیم در حالی که تهران شهری آلوده و ترافیکی است، تأکید کرد: تکلیف ما چیز دیگری است. ما اینجا دور هم جمع شدهایم تا از تهران با تمام خاطرات تلخ و شیرین، با تمام زخمها و استقامتهایش سخن بگوییم و تهران میتواند الگویی باشد از شهری که از حبری بدون حذف عبور میکند.
۵۰ درصد آثار تاریخی آسیبدیده از جنگ در تهران است
در ادامه سید سعید هاشمی، رئیس دانشگاه علم و فرهنگ، با اشاره به رویدادهای خردادماه و تبعات آن اظهار داشت: شرایطی پیش روست که فکر میکنم چند سالی احتمالاً گرفتار خواهیم بود. از خرداد ماه رویدادی رقم خورد که باید بسیار به آن توجه کنیم.
وی با بیان اینکه سالها در سایتهای معتبر، مطالب ارزشمندی در این حوزه ارائه میشود، افزود: بخشی که برای من بسیار قابل تأمل بود، آمار ۱۴۹ اثر تاریخی است که در اثر جنگ دچار تخریب شدهاند. جالب آنکه از این ۱۴۹ اثر، ۵۰ درصدشان در تهران قرار دارد و عمدتاً بناهای ساختمانی هستند.
هاشمی با اشاره به اهمیت حفظ هویت ملی گفت: هویت هر کشوری به آثار تاریخی و مباحث فرهنگی و تمدنی آن گره خورده است. ما در مسیر نگهداشت این هویت بسیار جدی حرکت میکنیم. متأسفانه حملاتی شکل گرفت که خارج از قواعد بینالمللی و اصول انسانی علیه ایران بود و نشان از توحش دارد.
رئیس دانشگاه علم و فرهنگ با اشاره به فاصله زمانی میان جنگ تحمیلی و جنگ رمضان (حدود ۹ ماه) تصریح کرد: در آن فاصله، کار درست و قابل توجهی که انجام شد، ایجاد آگاهی لازم برای مواجهه صحیح در لایههای مختلف بود. به نظرم امروز رسانههای اجتماعی هستند که میتوانند آن رسالت اصلی آگاهیبخشی را انجام دهند.
تابآوری میراثی تهران نیازمند نقد نقایص قبل از جنگ است
در ادامه؛ احمد علوی، رئیس کمیته گردشگری شورای اسلامی شهر تهران، امروز در نشستی با اشاره به تجربه جنگ تحمیلی ۱۲ روزه اظهار داشت: تابآوری شهری در دوران جنگ را فعالیتهای ما در قبل از جنگ تعریف میکند. ما بعد از جنگ رفتیم سراغ مخازن امن و دستورالعملهای نگهداری از آثار تاریخی، اما اینها باید قبل از جنگ انجام میشد.
وی با انتقاد از برخی اقدامات نمادین گفت: پرچمی که قرار بود نماد مقاومت باشد، عملاً ناکارآمدترین شیء در برابر دشمنی بود که به هیچ قاعدهای اعتقاد ندارد. فهرست اماکن میراثی آسیب دیده در تهران را ببینید: بالای ۶۰ مورد فقط در پایتخت و حدود ۱۵۵ مورد در کل کشور.
علوی با اشاره به هدفگذاری تعمدی دشمن تصریح کرد: مجموعه گلستان که ثبت میراث جهانی است، تعمدی آسیب دید. خانه امیرکبیر با قدمت بیش از ۲۰۰ سال تخریب شد. در بحث تابآوری باید اضافه کنیم که نوع دشمن هم مهم است و اگر دشمنی مثل آمریکا و اسرائیل باشد، حساب نگهداری از اماکن میراثی بالا میرود.
رئیس کمیته گردشگری شورای شهر تهران با تأکید بر لزوم نقد نقایص پیش از جنگ افزود: مرحله اول باید استخراج نقایص تابآوری باشد که ما نقایص زیادی داشتیم.
علوی با اشاره به رفتارهای حین جنگ گفت: بعضی از دوستان فکر نکنند ما ایام سقوط کردیم. میراث بخشی از وطن ما است.
وی با اشاره به تابآوری پس از جنگ تأکید کرد: وظیفه سنگینی داریم که چه روایتی از این شهر در جنگ به آیندگان منتقل کنیم.
نوسا مومنی، رئیس مرکز مطالعات منطقهای میراث ناملموس یونسکو در تهران، با اشاره به چالشهای اخیر پیرامون ثبت جهانی برخی آثار در ایران اظهار داشت: ثبت جهانی یک اثر، همواره باید همراه با یک پیوست حفاظتی و مدیریتی مستمر باشد. تجربه نشان داده است که در مواردی که تخریب یک محوطه یا تخریب تصویر آن آغاز شده، تنها کسانی توانستند ارزشهای آن را نگه دارند که به جای گفتمان تخریب، بر واژه صلح و یادمان صلح تأکید کردند.
مومنی با اشاره به غنای فرهنگی تهران افزود: ما در کنار کتاب، روایتهای فرهنگی بسیار متنوعی از ادیان، مذاهب و قومیتها داریم. تهران خود بهعنوان یک اکوسیستم زنده، میزبان تمام این تنوعهاست. روح مکان در چنین شهری باید به هر نحو ممکن حفاظت شود.
رئیس مرکز مطالعات منطقهای یونسکو در پایان خاطرنشان کرد: یک شهر تنها زمانی میتواند احیا شود و حرفی برای گفتن داشته باشد که با تجربههای ماندگار انسانی گره خورده باشد. حفظ این تجربهها، فراتر از یک بنا، رسالت اصلی میراث ناملموس است.
علوی با اشاره به آسیب وارد شده به آثار تاریخی کشور گفت: فقط در شهر تهران بیش از ۶۰ اثر تاریخی و میراثی هدف اصابت قرار گرفتند و در مجموع حدود ۱۵۵ اثر در سراسر کشور آسیب دیدند و در میان این آثار، مجموعه جهانی کاخ گلستان نیز قرار داشت و بهصورت هدفمند مورد آسیب قرار گرفت. همچنین خانه و محل کار امیرکبیر با قدمتی بیش از ۲۰۰ سال بهشدت تخریب شد.
وی تأکید کرد: در تحلیل تابآوری میراث فرهنگی باید «نوع دشمن» را نیز در نظر گرفت و نمیتوان با الگوهای مرسوم از حفاظت فرهنگی سخن گفت، زمانی که طرف مقابل هیچ التزامی به اصول انسانی و حقوقی ندارد.
وی از سکوت برخی فعالان، نهادها و چهرههای شناختهشده حوزه میراث فرهنگی در برابر تخریب آثار تاریخی انتقاد کرد و گفت: افرادی که در موضوعات جزئی حوزه میراث فرهنگی بارها واکنش رسانهای و مجازی نشان میدهند، در برابر تخریب دهها اثر تاریخی کشور حتی یک موضعگیری یا اعتراض نکردند.
مومنی با تأکید بر نقش حافظه شهری در تداوم حیات شهرها گفت: شهرها زمانی فرومیریزند که پیوستار تجربه انسانی در آنها از بین برود، نه صرفاً زمانی که دیوارها و بناها تخریب شوند و ما در کلاسهای درس صحبت میکنیم اما شما در میدان عمل حضور دارید و ارزش کار شما در همین محققکردن موضوعات مهم است.
وی با اشاره به اهمیت پرداختن به نسبت میان میراث، حافظه شهری و آینده شهرها در دوران بحران افزود: مسئله اصلی این است که شهرها چگونه در بحبوحه بحران، امکان تداوم زیست انسانی را فراهم میکنند. زیست در کالبد ممکن است همیشه وجود داشته باشد اما آنچه اهمیت دارد تداوم زیست انسانی است و امروز قرار نیست صرفاً درباره مدیریت شهری یا گردشگری صحبت کنیم. بحران فقط به معنای فروریختن دیوارها نیست؛ شهرها زمانی فرسوده و ویران میشوند که پیوستار تجربه انسان در آنها از بین برود و حافظه جمعی دچار گسست شود.
مومنی ادامه داد: آنچه یک شهر را ماندگار میکند معماری صرف نیست، بلکه چگالی روایتها و عمق تجربه زیسته انسانهاست. شهر با معنا حفظ میشود.
به گفته وی، وقتی بمب فرو میریزد، همه تصور میکنند فقط دیوارها تخریب شدهاند، اما فراتر از کالبد، نغمهها خاموش میشوند، صداها به محاق میروند و حس تعلق از بین میرود. اگر قرار است در دوران پسابحران به حافظه جمعی رجوع کنیم، باید به عناصر فرهنگی زنده توجه کنیم؛ در غیر این صورت، میان آنچه در آن زیستهایم و آنچه قرار است در آن زندگی کنیم، گسستی جدی شکل میگیرد.
مومنی، بازسازی پس از بحران را صرفاً یک پروژه عمرانی ندانست و گفت: در ادبیات معاصر، بازسازی یک فرایند چندلایه است؛ بازسازی اعتماد اجتماعی، بازسازی افق جمعی و بازسازی امکان تعلق. اگر مردم نسبت به آیینها، سنتها، دانشها و مهارتهای خود حس تعلق نداشته باشند، حتی اگر فضاها زیباتر از گذشته هم بازسازی شوند، حیات واقعی در آنها شکل نخواهد گرفت.
وی با اشاره به آسیببه مجموعههای تاریخی تهران افزود: مجموعههای تاریخیفرهنگی ما از جمله سعدآباد و کاخ گلستان آسیبهای جدی دیدهاند و بسیاری از فضاهای فرهنگی و جهانی دچار خسارت شدهاند.
رئیس مرکز مطالعات منطقهای میراث ناملموس یونسکو در پایان خاطرنشان کرد: حفاظت و بازسازی آثار یادمانی معمولاً در دستور کار دولت و مدیریت شهری قرار میگیرد، اما آن بخشی که بر دوش مردم است، حفظ میراث زنده، آیینها، روایتها و حافظه جمعی است؛ همان چیزی که میتواند حیات واقعی شهر را پس از بحران دوباره احیا کند.
در ادامه نشست، حسین زینعلیان، مشاور معاون امور اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران، با تأکید بر تجربه جنگ اخیر گفت: وقتی سحرگاه خردادماه، حدود ساعت ۴ صبح، نخستین انفجارها در تهران شنیده شد، مردم ایران هیچ آمادگی روانی و نظامی نداشتند.
وی با اشاره به ضعف سواد نظامی شهروندان افزود: بسیاری از مردم نمیدانستند صدای انفجارها ناشی از برخورد موشک و سفینه است. در شرایطی که تهران تخلیه اعلام شد، جمعیت قابلتوجهی شهر را ترک کردند. در آن وضعیت، تنها ابزار ما برای کنترل فضاهای عمومی «اکران شهری» بود، اما اینترنت قطع بود و خبرنگاران خارجی دسترسی نداشتند.
وی افزود: نکته کلیدی در استراتژی اوکراین این بود که تنها روی نیروهای خط مقدم تمرکز نکردند.
وی اضافه کرد: برخلاف خرمشهر که پس از جنگ تحمیلی به یک برند ملی در حافظه تاریخی ایران تبدیل شد و مردم با واژه “خرمشهر را آزاد میکنیم” عجین گشتند، ما در تهران نتوانستیم روایت مشابهی بسازیم. تصویری که از میدان انقلاب در مقایسه با سایر نقاط شهر وجود دارد، تفاوتش در ذهن مردم روایت نشد.
زینعلیان در پایان تأکید کرد: امروز مهمترین وظیفه اصحاب گردشگری و میراث فرهنگی، روایت درست روح مکان در تهران است. یک تورلیدر اگر نتواند در موقعیت رخداد، روایت تابآوری و صلح را منتقل کند، به وظیفه خود عمل نکرده است. بمبها که تمام میشود، نوبت به بازآفرینی حافظه جمعی میرسد. ما باید تهران را مثل خرمشهر و در عین حال مثل الگوی شجاعت اوکراینیها بازتعریف کنیم؛ شهری که ایستاد، ماند و حرف برای گفتن دارد، اما این اتفاق نیفتاد مگر اینکه واژه صلح و یادمان صلح را در کنار میراث فرهنگی خود جدی بگیریم.
پیشبینی ورود ۱۵ میلیون نفر به تهران برای تشییع رهبر
قاسمی با عنوان این مطلب که تهران واقعاً شرایط خاصی دارد، گفت: تابآوری شهر تهران با هیچ نقطه دیگری در جهان قابل قیاس نیست.
وی با اشاره به زائران و مسافرانی که پس از مراسم تشییع رهبر در تهران به مشهد سفر خواهند کرد، خاطرنشان کرد: بخشی از این جمعیت ۱۵ میلیون نفری حتماً به مشهد هم میروند، اما فشار اول به تهران وارد میشود.
