صدای عشق در انجدان اراک؛ وقتی چغچغهزنی نمادی از زبانِ سوگ می شود – هشت صبح
به گزارش هشت صبح و به نقل از مهر :
خبرگزاری مهر، گروه استانها: پیرغلامان و پیشکسوتان هیئات مذهبی، گنجینههای ارزشمند فرهنگ عاشورایی و حافظان میراث معنوی عزاداری سیدالشهدا (ع) هستند که با سالها خدمت خالصانه، نقش مهمی در انتقال آموزهها، سنتها و آیینهای عزاداری به نسلهای بعدی ایفا کردهاند، این افراد با عشق و ارادت به اهل بیت (ع)، نه تنها پرچم عزای حسینی را برافراشته نگه داشتهاند، بلکه در ترویج فرهنگ ایثار، ولایتمداری و معنویت در جامعه نیز تأثیرگذار بودهاند.
آیینهای سوگواری امام حسین (ع) طی قرنها، بستری برای ترویج ارزشهایی همچون عدالتخواهی، آزادگی، مقاومت در برابر ظلم و تقویت وحدت و همبستگی اجتماعی بوده است، از این رو، انتقال صحیح این فرهنگ به نسل جوان و آشنایی آنان با فلسفه قیام عاشورا از اهمیت ویژهای برخوردار است.
هویتهای فرهنگی مذهبی دیار آفتاب به نسل جدید منتقل شود
پیشکسوت و مشاور عالی شورای هیئات مذهبی کشور در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: آیینها و سنتهای مذهبی استان مرکزی از جمله تعزیه سیار، نخلگردانی، آیین چغچغهزنی روستای انجدان و عزاداریهای سنتی بازار اراک بخشی از هویت فرهنگی و مذهبی این دیار است که باید حفظ و به نسلهای آینده منتقل شود.
احمد رضاییخواه افزود: از سن نوجوانی سالگی وارد فعالیتهای مذهبی و هیئتی شدم و اکنون پس از بیش از پنج دهه حضور مستمر در این عرصه همچنان افتخار خدمت در هیئات مذهبی را دارم.
پیرغلام و رئیس شورای هیئات مذهبی استان مرکزی گفت: در سالهای پیش از انقلاب امکانات امروزی وجود نداشت حتی برق نبود، بلندگو در اختیار هیئات قرار نداشت و مراسمها با چراغهای توری و دستی برگزار میشد، در آن شرایط عزاداریها و آیینهای مذهبی به صورت چهارپایه خوانی و بدون سیستم صوتی و با امکانات بسیار ساده و مردمی با نظارت شهربانی و ماموران برپا میشد.
پیشکسوت و مسئولیت هیئت جوانان حضرت ولیعصر(عج) مسجد کلهایهای اراک گفت: هیئات محلات مختلف اراک طبق برنامهریزی مشخص وارد بازار میشدند و گاهی به دلیل حجم بالای جمعیت و حضور گسترده عزاداران، هیئات ساعتها در مسیر حرکت باقی میماندند اما همین شکوه و عظمت، جلوهای خاص به عزاداریهای شهر میداد.
رضاییخواه اظهار کرد: بسیاری از مداحان، تعزیهخوانان و فعالان مذهبی از شهرهای مختلف کشور از جمله تهران، قم، کاشان و زنجان به اراک میآمدند تا سبک نوحهخوانی، تعزیه و عزاداری این شهر را مشاهده و ثبت کنند و در شهرهای خود به کار گیرند.
وی با اشاره به تغییر مسیر برگزاری برخی مراسمها در سالهای گذشته گفت: با خروج هیئات از بازار و انتقال بخشی از مراسمها به نقاط دیگر، بخشی از انسجام تاریخی عزاداریهای اراک از بین رفت و همین مسئله موجب کاهش شکوه برخی آیینهای سنتی شد.
رئیس شورای هیئات مذهبی استان مرکزی افزود: طی سالهای اخیر تلاشهای فراوانی برای احیای سنتهای قدیمی صورت گرفته و بخشی از مراسم سنتی بازار اراک دوباره احیا شده است که اکنون در روزهای هشتم و نهم محرم شاهد حضور هیئات و تعزیهداران در بازار تاریخی اراک هستیم که یادآور آیینهای گذشته است.
رضاییخواه با اشاره به جایگاه تعزیه در استان مرکزی گفت: تعزیه یکی از مهمترین میراثهای مذهبی استان مرکزی محسوب میشود و تعزیه سیار که در گذشته در اراک اجرا میشد از ویژگیهای منحصربهفرد این منطقه بود، این آیین در کمتر نقطهای از کشور وجود داشت و خوشبختانه طی سالهای اخیر بخش قابل توجهی از آن دوباره احیا شده است.
وی افزود: اگر بخواهیم درباره خاستگاه تعزیه سخن بگوییم، باید منطقه تاریخی فراهان شامل تفرش، آشتیان، کمیجان و بخشهایی از اراک را از مهمترین مراکز تعزیه کشور بدانیم که بسیاری از استادان، شاعران و موسیقیدانان تعزیه از این منطقه برخاستهاند.
رئیس شورای هیئات مذهبی استان مرکزی درباره هیئات قدیمی اراک گفت: هیئت سقایان حضرت ابوالفضل(ع) از قدیمیترین هیئات مذهبی اراک محسوب میشود و پس از آن هیئت مسجد کلهایهاقرار دارد در این مسجد پرچمی با قدمت حدود ۱۲۴ سال نگهداری میشود که نشاندهنده سابقه طولانی فعالیتهای مذهبی در این مجموعه است.
رضاییخواه ادامه داد: در شهر اراک حداقل ۲۰ هیئت مذهبی قدیمی با سابقه چندین دهه فعالیت وجود دارد و در شهرستانهای مختلف استان نیز دهها هیئت با قدمت ۷۰ تا ۸۰ سال و حتی بیشتر مشغول فعالیت هستند.
وی با اشاره به حضور نسل جوان در هیئات مذهبی اظهار کرد: همواره از حضور نوجوانان و جوانان استقبال کردهایم و هرگز مانع فعالیت آنان نشدهایم و در مدارس، دانشگاهها و محلات مختلف زمینه شکلگیری و فعالیت هیئات جوانان فراهم شده و امروز بخش قابل توجهی از مسئولان و اعضای هیئات را نسل جوان تشکیل میدهد.
پیرغلام و پیشکسوت هیئت مذهبی استان مرکزی افزود: معتقدیم نوجوانان و جوانان باید جایگزین نسلهای قبلی شوند و اگر به آنان میدان داده نشود، استمرار فعالیتهای مذهبی با مشکل مواجه خواهد شد.
رضاییخواه درباره آیینهای سنتی استان مرکزی گفت: طبقگردانی یکی از رسوم قدیمی عزاداری در اراک بود به این صورت که در آن طبقهای آینهکاری شده همراه با چراغهای روشن در سطح شهر و میان مساجد جابهجا میشد و مردم برای برآورده شدن حاجات خود به آن متوسل میشدند.
وی ادامه داد: سقاخانهها نیز در گذشته نقش مهمی در مراسم عزاداری داشتند و هیئات مذهبی هنگام عبور از مقابل آنها به یاد حضرت ابوالفضل(ع) به عزاداری میپرداختند اما متأسفانه بخشی از این سنتها به مرور زمان کمرنگ شده است.
پیرغلام و پیشکسوت هیئت مذهبی استان مرکزی با اشاره به نخلگردانی در استان گفت: نخلگردانی از آیینهای ریشهدار استان مرکزی به شمار میرود و شهرهایی همچون محلات، خمین و ساوه سابقه طولانی در این زمینه دارند و در اراک نیز مساجد قدیمی از جمله مسجد آقاضیاءالدین دارای نخلهای عزاداری بودهاند که برخی از آنها همچنان حفظ شدهاند.
رضاییخواه افزود: روستای انجدان نیز با آیین چغچغهزنی یکی از شاخصترین رسوم مذهبی استان را حفظ کرده است که در این مراسم عزاداران با استفاده از سنگهای مخصوص که در اثر ضربه خرد نمیشوند، آیینی خاص و کمنظیر را اجرا میکنند.
وی با تأکید بر نقش نذورات مردمی در برگزاری مراسم محرم گفت: مردم ایران همواره نسبت به اهل بیت(ع) ارادت ویژه داشتهاند و با وجود مشکلات اقتصادی، نذورات و کمکهای مردمی همچنان ادامه دارد.
رئیس شورای هیئات مذهبی استان مرکزی افزود: بخشی از اقلام مورد نیاز هیئات از طریق سهمیههای دولتی شامل برنج، روغن، شکر و گوشت تأمین میشود که هدف آن کمک به برگزاری مراسم و همچنین جلوگیری از افزایش قیمتها در بازار است.
رضاییخواه تصریح کرد: هیئات مذهبی نقش مهمی در حفظ فرهنگ عاشورا دارند و باید همه دستگاههای فرهنگی از جمله سازمان تبلیغات اسلامی با نگاه عادلانه از تمامی هیئات، به ویژه هیئات کوچک و فعال در مناطق کمبرخوردار، حمایت کنند.
وی تاکید کرد: اگر بخواهیم فرهنگ عاشورا و آیینهای مذهبی به نسلهای آینده منتقل شود، باید همه هیئات مذهبی بدون تبعیض مورد توجه قرار گیرند و زمینه فعالیت برای نوجوانان، جوانان و فعالان فرهنگی در سراسر استان فراهم شود.
مشاور عالی شورای هیئات مذهبی کشور در با انتقاد از کمتوجهی برخی رسانهها به پیشکسوتان عرصه هیئات مذهبی گفت: بسیاری از خادمان و پیشکسوتان هیئات مذهبی دهها سال عمر خود را در این مسیر صرف کردهاند و شایسته است رسانهها بیش از گذشته به معرفی و ثبت تجربیات و خاطرات آنان بپردازند تا این سرمایههای معنوی برای نسلهای آینده حفظ شود.
رضاییخواه با اشاره به برنامهریزی هیئات مذهبی استان مرکزی در ایام محرم امسال افزود: با توجه به شرایط ویژه کشور، عزاداریهای امسال از اهمیت خاصی برخوردار است، چرا که علاوه بر سوگواری حضرت سیدالشهدا(ع) و یاران باوفایش، مردم نسبت به عزاداری رهبر شهید و آرمانهای انقلاب اسلامی نیز ارادت و توجه ویژهای دارند.
وی ادامه داد: به همین منظور به هیئات مذهبی اعلام شده است که حضور پرشور و گستردهتری در سطح شهر داشته باشند و مراسم عزاداری با شکوه بیشتری برگزار شود.
رئیس شورای هیئات مذهبی استان مرکزی بیان کرد: برای برگزاری مراسمها، زمانبندی ساعت ۸ و نیم تا ۱۱ شب مشخص شده که هیئات مطابق مسیرهای معین حرکت کرده و به تجمعات ملی ملحق میشوند.
تعیین مسیرهای عزاداری هیئات در نقاط مختلف اراک
رضاییخواه گفت: هیئات مذهبی مناطق مختلف شهر اراک از مسیرهای مشخصی به سمت نقاط تعیین شده حرکت میکنند به این صورت که هیئات مناطق شهرک قائم، خیابان شهدا، شهرک بعثت، داوران و کشتارگاه از مسیرهای پیشبینی شده به سمت محدوده مسجد کلهایها و مناطق مرکزی شهر عزاداری میکنند.
وی افزود: همچنین هیئات مناطق جهانگیری، فوتبال، محدوده رودخانه و برخی محلات دیگر نیز از مسیرهای تعیین شده به سمت مصلی و مراکز اصلی عزاداری حرکت خواهند کرد.
رئیس شورای هیئات مذهبی استان مرکزی ادامه داد: هیئات مستقر در مناطق رودکی، کرهرود، شهرک ابوالفضل(ع)، راهآهن و چشمه موشک نیز در مسیر خیابان راهآهن مراسم عزاداری خود را برگزار میکنند و برنامهریزی لازم برای تردد و اجرای مراسم آنان انجام شده است.
رضاییخواه تصریح کرد: برخی هیئات میتوانند در زمانهای تعیین شده خود را به میدان شهدا برسانند و در آنجا پس از اجرای مراسم سینهزنی، زنجیرزنی و طبلزنی به جمع عزاداران ملحق شوند و هیئاتی که امکان حضور در میدان را ندارند، مراسم خود را در محلات و مناطق تعیین شده برگزار خواهند کرد.
وی تأکید کرد: همانگونه که بزرگان و پیشکسوتان هیئات مذهبی در گذشته بر حفظ وحدت و انسجام مراسمهای عزاداری تأکید داشتند، اکنون انسجام برنامههای مذهبی میتواند در انتقال بهتر فرهنگ عاشورا به نسلهای آینده مؤثر باشد.
فعالیت بیش از ۵۵۰ هیئت مذهبی در محرم امسال اراک
رئیس تبلیغات اسلامی شهرستان اراک در گفتگو با خبرنگار مهر، گفت: بیش از ۵۵۰ هیئت مذهبی در محرم امسال برنامههای عزاداری را در این شهرستان برگزار میکنند
حجت الاسلام محمدرضا حمزهای افزود: امید است همه ما در سایه پرچم سیدالشهدا (ع) بتوانیم راه شهدا را ادامه دهیم و با ترویج فرهنگ حسینی، در مسیر مقابله با استکبار جهانی گام برداریم.
وی افزود: امسال با توجه به شرایط کشور، مراسم عزاداری محرم با شور و شکوه بیشتری نسبت به سالهای گذشته در حال برگزاری است و استقبال مردم از برنامههای مذهبی بسیار چشمگیر بوده است.
رئیس تبلیغات اسلامی شهرستان اراک بیان کرد: در شهرستان اراک بیش از ۴۰۰ هیئت عزاداری آقایان و بیش از ۱۵۰ هیئت عزاداری بانوان فعالیت دارند که این آمار نشاندهنده حضور گسترده مردم در برنامههای مذهبی و پایبندی آنان به فرهنگ عاشورا است.
وی ادامه داد: هیئات مذهبی امسال با شعار لبیک یا حسین (ع)، لبیک یا خامنهای(ره) و تأکید بر آرمانهای انقلاب اسلامی، برنامههای مختلفی را برای دهه نخست محرم تدارک دیدهاند.
حجت الاسلام حمزهای افزود: در روز یکشنبه نیز همزمان با سراسر کشور، مراسم «احلی من العسل» به یاد حضرت قاسم بن الحسن (ع) برگزار خواهد شد و دانشآموزان با حضور پرشور خود در این برنامه به عزاداری میپردازند.
رئیس تبلیغات اسلامی شهرستان اراک خاطرنشان کرد: در روزهای تاسوعا و عاشورای حسینی نیز دستهها و هیئات عزاداری از مرکز شهر به سمت مصلی بیتالمقدس اراک حرکت کرده و مراسم سنتی عزاداری برگزار خواهد شد.
وی گفت: همچنین مراسم حسینیه ایران طبق روال سالهای گذشته هر شب از ساعت ۲۱:۳۰ برگزار میشود و هیئات مذهبی نیز تلاش کردهاند برنامههای خود را زودتر از زمان نماز مغرب و عشا آغاز کنند تا پس از پایان مراسم بتوانند در برنامههای میدان شهدا حضور یابند.
حجت الاسلام حمزهای با تأکید بر ضرورت انتقال فرهنگ عاشورا به نسلهای آینده اظهار کرد: یکی از مهمترین وظایف ما حفظ و انتقال فرهنگ حسینی به فرزندان و نسلهای آینده است، زیرا این مهم فرهنگی است که از گذشتگان به ما رسیده و موجب شده روحیه ایستادگی، مقاومت و مبارزه با ظلم در جامعه اسلامی زنده بماند.
وی افزود: بزرگان و پیشینیان ما از همان دوران کودکی فرزندان خود را با فرهنگ عاشورا از طریق زمزمه نام امام حسین (ع) در گوش نوزاد گرفته تا پوشاندن لباسهای مشکی، حضور در مراسم عزاداری، زنجیرزنی، سینهزنی و مشارکت در آیینهای مذهبی آشنا میکردند.
رئیس تبلیغات اسلامی شهرستان اراک ادامه داد: این نمادها و آیینها زمینه آشنایی کودکان و نوجوانان با معارف عاشورا را فراهم میکند و موجب میشود در سنین بالاتر درباره فلسفه قیام امام حسین (ع) و مفاهیم عمیق آن پرسشگری و شناخت بیشتری پیدا کنند.
وی تصریح کرد: باید از همین مسیر بتوانیم نسلی عاشورایی، متعهد و آشنا با معارف اهل بیت (ع) تربیت کنیم تا کودکان اکنون در آینده نیز از اعتقادات، ارزشها و هویت دینی جامعه دفاع کنند.
وی افزود: از یک سو میدان شهدا باید به عنوان مرکز تجمع عزاداران از شور و نشاط مذهبی برخوردار باشد و از سوی دیگر نباید هیئات و مراسم محلهای تعطیل شوند.
رئیس تبلیغات اسلامی شهرستان اراک بیان کرد: حال و هوای محرم در کوچهها و محلهها شکل میگیرد و وجود هیئات کوچک، ایستگاههای صلواتی و مراسمهای مردمی بخشی از هویت این ماه است، بنابراین تلاش شد ضمن حفظ برنامههای محلهای، مراسم میدان شهدا نیز تقویت شود.
وی ادامه داد: بر همین اساس زمان آغاز برنامههای میدان شهدا با اندکی تأخیر و از ساعت حدود ۲۱:۳۰ تعیین شد تا هیئات بتوانند ابتدا مراسم خود را در محلهها برگزار کرده و سپس در برنامههای مرکزی شهر حضور پیدا کنند.
حجت الاسلام حمزهای گفت: طبق سنت سالهای گذشته، در روزهای تاسوعا و عاشورا دستههای عزاداری از مرکز شهر به سمت مصلی بیتالمقدس اراک حرکت خواهند کرد و مراسم متمرکز عزاداری برگزار میشود.
وی افزود: مراسم شام غریبان نیز همانند گذشته در مساجد، امامزادگان و مراکز مذهبی سطح شهر برگزار خواهد شد و تاکنون برنامهای برای برگزاری متمرکز این مراسم در مکانی غیر از برنامههای پیشبینی شده اعلام نشده است.
فرهنگ حسینی ریشهای عمیق در اعتقادات مردم دارد
پیشکسوت هیئت مذهبی و مداح برجسته اهل بیت(ع)استان مرکزی در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: عشق و ارادت به حضرت اباعبدالله الحسین (ع) از واقعه عاشورا تاکنون سینه به سینه در میان دوستداران اهل بیت (ع) منتقل شده و همچنان در وجود محبان آن حضرت جریان دارد، فرهنگ حسینی ریشهای عمیق در اعتقادات مردم دارد و همین عشق سبب شده است که مراسم عزاداری در نقاط مختلف استان مرکزی با شکوه خاصی برگزار شود.
مجتبی تاجیانی افزود: اگر بخواهیم تعداد مجالس روضه، هیئتها، تکایا، مساجد و محافل عزاداری را در استان مرکزی برشماریم، به سختی میتوان عدد مشخصی برای آن تعیین کرد چرا که علاوه بر هیئتهای رسمی، مردم به ویژه بانوان بسیاری نیز در منازل خود مجالس روضه برپا میکنند و همین موضوع نشاندهنده گستردگی فرهنگ عاشورا در میان مردم است.
وی با اشاره به خاطرات دوران کودکی خود از عزاداریهای شهر اراک بیان کرد: از دوران طفولیت به یاد دارم که محلههای قدیمی اراک همچون قلعه، حصار و بارو قلعه نقش مهمی در برگزاری آیینهای عزاداری داشتند و دستههای عزاداری از خانه بزرگان محلات حرکت میکردند و از ابتدای ماه محرم تا روز عاشورا در مراسم حضور پررنگی داشتند.
وی ادامه داد: در گذشته محله قلعه در روزهای ابتدایی محرم وارد بازار سرپوشیده اراک میشد، سپس دستههای عزاداری محله حصار و در نهایت در روز عاشورا هیئتهای بارو قلعه وارد بازار میشدند که این نظم و انسجام از ویژگیهای برجسته عزاداریهای سنتی اراک بود.
این پیشکسوت هیئتهای مذهبی استان مرکزی بیان کرد: در آن سالها بازار سرپوشیده اراک در ایام محرم به یک حسینیه بزرگ تبدیل میشد، به طوری که مغازهداران بازار از صبح زود مغازههای خود را سیاهپوش میکردند و بستگان، آشنایان و علاقهمندان برای شرکت در مراسم عزاداری در آنجا حضور مییافتند.
وی افزود: مردم از ساعات اولیه صبح تا بعدازظهر در بازار حضور داشتند و با شنیدن روضهها، اشک و عزاداری، ارادت خود را به سیدالشهدا (ع) نشان میدادند و حتی خانوادههایی که بیماران یا فرزندان دارای مشکلات جسمی داشتند، آنان را برای توسل به امام حسین (ع) به این مراسم میآوردند و بسیاری از برکات معنوی این مجالس را از نزدیک مشاهده میکردند.
تاجیانی تصریح کرد: یکی از ویژگیهای عزاداریهای گذشته حضور پررنگ مراسم در سطح شهر و معابر عمومی بود اما اکنون بخش عمده مراسمها در مساجد و حسینیهها برگزار میشود، در حالی که بسیاری از مردم علاقه دارند در فضای باز و در خیابانها نیز شاهد عزاداریها باشند و از فیض روضه بهرهمند شوند.
وی تأکید کرد: باید تلاش شود زمینهای فراهم شود تا افرادی که در خیابانها و معابر حضور دارند نیز بتوانند از فضای معنوی عزاداریها بهرهمند شوند و فرهنگ عاشورا بیش از پیش در سطح جامعه جاری باشد.
این پیشکسوت هیئت مذهبی استان مرکزی با اشاره به آیینهای سنتی عزاداری در استان گفت: یکی از شاخصترین رسوم عزاداری استان مرکزی مربوط به منطقه انجدان است که در آن محلههای مختلف با آیینهای ویژه خود به عزاداری میپردازند.
وی افزود: مراسم چغچغهزنی از جمله آیینهای مشهور این منطقه است که عزاداران با در دست گرفتن سنگهای مخصوص و ایجاد نوایی خاص، به سوگواری برای حضرت سیدالشهدا (ع) میپردازند، این مراسم از گذشتههای دور در منطقه انجدان برگزار شده و امروزه نیز علاقهمندان بسیاری از سراسر کشور و استان برای حضور در آن به این منطقه سفر میکنند.
این پیشکسوت هیئتهای مذهبی استان مرکزی در خصوص کمرنگ شدن برخی سنتهای گذشته از جمله تعزیه سیار و انسجام تاریخی هیئتها گفت: بزرگان و پیشکسوتان گذشته دارای اخلاص، سادگی و صفای خاصی بودند و ارتباطی خالصانه با خداوند و اهل بیت (ع) داشتند که شاید بخشی از کاهش برخی سنتها به فاصله گرفتن از همان روحیه بازگردد.
مداح برجسته هیئت مذهبی استان مرکزی تصریح کرد: برخلاف برخی تصورات، در سالهای اخیر شاهد همکاری و همدلی بیشتر میان هیئتهای مذهبی هستیم و هیئتها در کنار یکدیگر برای برگزاری مراسم عزاداری تلاش میکنند و این همدلی میتواند در آینده نیز پررنگتر شود.
وی با اشاره به برنامهریزیهای انجام شده برای مراسم محرم امسال گفت: با توجه به شرایط خاص کشور و تصمیمات اتخاذ شده، مقرر شده است هیئتهایی که به میدان شهدا نزدیک هستند برنامههای خود را به گونهای تنظیم کنند که پس از پایان مراسم محلهای، در اجتماع بزرگ حسینیه ایران واقع در میدان شهدا حضور یابند.
تاجیانی افزود: مراسم حسینیه ایران در میدان شهدای اراک به یکی از کانونهای اصلی عزاداری تبدیل شده و حضور گسترده مردم در این مکان جلوهای ویژه به مراسم محرم بخشیده است.
وی بیان کرد: همانگونه که شهید حاج قاسم سلیمانی تأکید داشت که «ایران حرم است»، امروز نیز میدان شهدای اراک به واسطه برگزاری مراسم گسترده عزاداری، جایگاهی معنوی و ارزشمند پیدا کرده است.
این پیشکسوت هیئت مذهبی استان مرکزی اظهار کرد: حضور هیئتها در کنار یکدیگر در این میدان میتواند به تقویت وحدت، انسجام و شکوه عزاداریهای حسینی کمک کند و جلوهای باشکوه از عشق مردم به حضرت اباعبدالله الحسین (ع) را به نمایش بگذارد.
