ظرفیت عظیم علمی در حوزه علوم پایه نیازمند حمایت دولتی است – هشت صبح

به گزارش خبرگزاری مهر، نشست علمی «حکمرانی پیشرفت علمی؛ بازخوانی پیام رهبر معظم انقلاب در پیوند علوم پایه، فناوری و نخبگی» با حضور رجبعلی برزوئی، قائم مقام دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی و محمد عسکری دبیر ستاد علم و فناوری این شورا در پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی برگزار شد.

برزوئی در این نشست با اشاره به نقش رهبر شهید انقلاب در توسعه علم و فناوری، اظهار کرد: نقشه جامع علمی کشور یا سند تحول آموزش و پرورش از جمله ایده‌هایی بود که از سوی ایشان مطرح شد. بسیاری از اسناد راهبردی در حوزه علم و فناوری ابتدا از سوی رهبر شهید پیشنهاد می‌شد.

توجه ویژه رهبری شهید به مسائل علمی کشور

وی با اشاره به تأکیدات رهبری شهید ایران بر تأمین امنیت غذایی در کشور از راه علم و فناوری، افزود: اثر تأکیدات و پیگیری‌های ایشان در این زمینه را امروز مشاهده می‌کنیم که کشور تقریباً به طور کامل در محاصره قرار دارد اما مردم ما هنوز با مشکل تأمین غذا مواجه نشده اند. ما در سال‌های گذشته می‌دانستیم که واردات اغلب محصولات غذایی برای کشور هزینه کمتری دارد تا اینکه آن محصولات به تولید داخلی برسانیم، اما اگر چنین می‌کردیم، امروز در برابر محاصره، دچار مشکلات بسیاری می‌شدیم.

قائم مقام دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: بسیاری از سیاست‌های بالادستی را قبل از آنکه مجموعه مربوطه پیشنهاد دهد، از طرف آقای شهید ایران، سیاست‌های مرتبط تعیین شده بود.

وی به تأکیدات بسیار رهبر مجاهد و شهید ایران به تربیت معلم اشاره کرد و گفت: هیچ کسی در ایران بیشتر از ایشان درباره تربیت معلم تأکید نداشت و به جایگاه معلم توجه نکرد. اهمیت این موضوع برای ایشان آنقدر بود که حتی در دانشگاه فرهنگیان حضور پیدا کردند، سخنرانی کرده و بر تربیت معلم تأکید کردند. پس از آن بود که در میان مدیران نظام آموزش و پرورش و مسئولان علمی کشور اهتمام بیشتری بر تربیت معلمان مشاهده کردیم.

برزوئی در ادامه سخنان خود به اهمیت علوم پایه در توسعه علمی و فناوری جوامع اشاره کرد و افزود: غرب در گذشته تجربه بی توجهی به علوم پایه را داشت و اکنون به این نتیجه رسیده است که باید برای توسعه علوم پایه، حتماً از بودجه دولتی استفاده کند. چینی‌ها هم باوجود اینکه به نظر می‌رسد در لبه فناوری ایستاده‌اند، بازهم سرمایه گذاری‌های مالی و اجرایی زیادی در حوزه توسعه علوم پایه کرده‌اند و با اینکه محققان بسیاری در کشور چین در حوزه علوم پایه فعالیت می‌کنند، اما این کشور همچنان از محققان علوم پایه از کشورهای دیگر نیز استقبال می‌کند.

وی با اشاره به اینکه استقبال از علوم پایه در دانشگاه‌های ایران بسیار کم است و حدود ۶ یا ۷ درصد دانشجویان به این رشته‌ها جذب می‌شوند، گفت: تنها نهادی که بودجه پژوهشی به این علوم اختصاص می‌دهد در حال حاضر در کشور ما، بنیاد علم است.

نیاز شدید کشور به تولید علوم پایه برای توسعه فناوری

قائم مقام دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: در این شرایط می‌بینیم که رهبر معظم انقلاب به تأسی از رهبر شهید که همیشه به علوم و فناوری نگاه ویژه‌ای داشتند، اکنون و در دوره‌ای که کشور در علوم پایه در رکود است و ما به شدت به توسعه فناوری بر مبنای علوم پایه داخلی نیاز داریم، پیام مبنی بر ضرورت توجه مسئولان به این دسته از علوم می‌دهند.

وی با بیان اینکه به دست آوردن مدال‌های متعدد رنگارنگ در المپیادهای جهانی در حوزه علوم پایه نشان دهنده ظرفیت عظیم داخلی در تربیت پژوهشگر در این حوزه است، گفت: بعضی از منتقدان، علوم پایه را مقابل فناوری می‌بینند درحالیکه این علوم، موتور محرک فناوری است.

برزوئی افزود: جنگ امروز، جنگ فناوری است و فناوری بر بنیان علوم پایه قرار دارد. اگر در این علوم عقب بمانیم، در حوزه فناوری هم عقب خواهیم ماند.

راهکارهای ارتقای علوم پایه قابلیت اجرا دارد

وی با تأکید بر اینکه راهکارهای ارتقای علوم پایه وجود دارد و قابل اجراست، گفت: باید با ایجاد بورسیه‌های علمی و فرصت‌های اشتغال در صنایع، جذابیت علوم پایه را بازسازی کنیم. همچنین باید با معرفی الگوهای موفق این حوزه، دانش آموزان را به علوم پایه ترغیب کنیم.

قائم مقام دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: ایجاد بودجه‌های پژوهشی مستقل برای پژوهشگران جوان، تسهیل جذب ایرانیان خارج از کشور، ایجاد صندوق ملی حمایت از علوم پایه که بتواند منابع پایداری را در این حوزه تأمین کند، ایجاد زیرساخت‌های ملی پژوهش و تقویت آزمایشگاه‌ها، ایجاد مرکز ملی محاسبات و … از جمله اقدامات اجرایی است که در حمایت از علوم پایه می‌توان انجام داد.

وی اقداماتی در زمینه سیاستی و حکمرانی برای حمایت از این علوم ارائه کرد و گفت: با تدوین سند ملی توسعه علوم پایه؛ سندی با افق ۱۰ ساله و منابع پایدار و اولویت‌های مشخص شده، تشکیل شورای عالی علوم پایه و با اختصاص ردیف بودجه مستقل و بازطراحی آموزش علوم پایه در مدارس و دانشگاه‌ها، می‌توانیم به راهکارهایی برای حفاظت از رشته‌های علوم پایه برسیم.

برزوئی با بیان اینکه پیام رهبر انقلاب در اهمیت علوم پایه به‌جا و به‌موقع بود، گفت: درست در زمانی که خطر بی توجهی به علوم پایه داشت به اوج می‌رسید، این پیام از سوی رهبر انقلاب صادر شد. بسیاری از وزارتخانه‌ها در این زمینه کار خود را شروع کرده‌اند و بخشی از اسناد بالادستی در این زمینه تدوین شده است. همه ما آمادگی داریم که علوم پایه را دوباره به صحنه فناوری برسانیم.

حرکت به سمت مرجعیت علمی بدون توجه به علوم پایه میسر نیست

عسکریان نیز در این نشست ضمن برشمردن اقدامات شورای عالی انقلاب فرهنگی در تقویت علوم پایه، اظهار کرد: پیام اخیر رهبر انقلاب حاوی نکات قابل توجهی در حوزه علم و فناوری و جامعه نخبگانی است. ما در شورا، پیش از این کارهایی در حوزه علوم پایه و توسعه فناوری انجام داده‌ایم که باید با قدرت بیشتری ادامه دهیم.

وی با اشاره به اینکه در پیام رهبر معظم انقلاب به موضوعاتی نظیر نخبگان، توجه به علوم پایه و توسعه فناوری اشاره شده، گفت: یکی از اقدامات مهمی که می‌تواند به توسعه فناوری بینجامد، حرکت به سمت مرجعیت علمی است و این امر بدون برنامه ریزی برای اقبال بیشتر پژوهشگران به حوزه علوم پایه میسر نیست.

دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی دو مساله مهم را در حوزه علوم پایه برشمرد و افزود: اول اینکه دانش آموزان رغبتی برای حضور در این رشته‌ها را ندارند و مسئله دیگر این است که استعدادها به سمت این رشته‌ها نمی‌آیند و در نتیجه از کل دانشجویان ایران کمتر از هفت درصد در رشته‌های علوم پایه مشغول به تحصیل هستند.

وی با اشاره به اینکه کاهش داوطلبان آزمون ریاضی-فیزیک می‌تواند یک زنگ خطر باشد، گفت: در حال حاضر حدود ۵۰۰ هزار نفر داوطلب گروه علوم تجربی داریم و حدود ۱۰۰ هزار نفر در گروه ریاضی و فیزیک شرکت می‌کنند. عمده استعدادها به سمت تجربی رفته‌اند درحالیکه حتی با افزایش ظرفیت رشته‌های پزشکی، در نهایت حدود ۱۵ هزار دانشجو در این رشته‌ها پذیرش می‌شوند.

برنامه‌ریزی برای هدایت استعدادها به سمت علوم پایه

عسکریان با بیان اینکه یکی از راهکارهای مورد بررسی در این زمینه، ایجاد انعطاف در مسیر تحصیلی و فراهم کردن امکان هدایت استعدادهای گروه علوم تجربی به سمت رشته‌های ریاضی و مهندسی است، افزود: با کاهش گروه‌های دیپلم به یک یا دو گروه، می‌توان برخی استعدادها در گروه علوم تجربی یا ریاضی را به سمت رشته‌های مرتبط با گروه دیگر هدایت کرد.

وی ادامه داد: طرح دیگر ما برای جذب استعدادها به رشته‌های علوم پایه، ارائه تسهیلات و بورسیه به برگزیدگان المپیادها و رتبه‌های یک تا صد کشوری آزمون سراسری است درصورتی که برای تحصیل رشته‌های علوم پایه را برگزینند.

دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: یک مسیر دیگر برای هدایت استعدادهای برتر به سمت علوم پایه، برگزاری المپیادهای علمی است. در ۲ سال اخیر، در کنار هفت المپیاد علمی قبلی، یعنی ریاضی، فیزیک، شیمی، زیست شناسی، نجوم، ادبی و علوم کامپیوتر، چهار المپیاد دیگر در حوزه هوش مصنوعی، اقتصاد، جغرافیا و علوم زمین برگزار می‌شود. توسعه المپیادها می‌تواند به هدایت استعدادهای دانش آموزی به سمت رشته‌های خاص، منجر شود.

وی افزود: بنیاد علم هم در طرحی بنا دارید که حمایت ۳۰ درصدی خود از پژوهشگرهای پایه را به ۵۰ درصد برساند.

عسکریان در ادامه با اشاره به اینکه نخبگان از ریل خدمت به جامعه خارج می‌شوند، گفت: حفظ و نگهداشت نخبگان در کشور علاوه بر اینکه نیازمند توجه به معیشت آنان است، به ایجاد و تقویت زیرساخت‌های علمی و پژوهشی نیز نیاز دارد. آزمایشگاه‌ها و تجهیزات ما از سال ۹۰ که درگیر تحریم‌ها هستیم، توسعه نیافته و به روز نشده است.

وی دیگر راهکار را، اتصال استعداد به چرخه خدمت دانست و گفت: اگر نخبگان و استعدادهای برتر را به مسائل واقعی جامعه وصل کنیم و اگر این افراد احساس کنند که استعداد و توانایی شان در کشور خودشان استفاده می‌شود و می‌توانند مشکلی را حل کنند، حتماً در کشور می‌مانند.

دبیر ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر اینکه تحقیقات علوم پایه نیازمند بودجه‌های دولتی است، خاطرنشان کرد: ۳۸ درصد تولیدات علمی ما مربوط به علوم پایه است اما اثرگذاری دانشمندان ما در این حوزه در مسائل کشور کم است و باید فاصله پژوهش‌ها تا اثرگذاری در جامعه تا حد ممکن کاهش یابد.