خیزش علمی؛ رسالت تاریخی نخبگان در ساختن ایران قوی – هشت صبح
به گزارش هشت صبح و به نقل از مهر :
محسن فتحی نماینده مردم سنندج، دیواندره و کامیاران در مجلس شورای اسلامی در گفتگویی با خبرنگار مهر، به تبیین پیام اخیر رهبر انقلاب اسلامی درباره خیزش علمی پرداخت.
متن این مصاحبه به شرح ذیل است:
رهبر معظم انقلاب، حضرت آیت‌الله سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای، اخیراً پیامی خطاب به نخبگان و مدال‌آوران علمی و ورزشی منتشر کرده‌اند. ارزیابی کلی شما از این پیام چیست؟
فتحی: این پیام، یک «اعلامیه راهبردی» در حساسترین مقطع تاریخی کشور است. رهبری در این پیام، ضمن تبریک به نخبگان علمی و ورزشی، یک نکته اساسی را مطرح کرده‌اند: «کلید هرچه قوی‌تر شدن ایران، مرزشکنی علمی نخبگان است.» این جمله، فقط یک تعریف ساده نیست؛ یک «دکترین» است. رهبری با تأکید بر فرا راهبرد «العلم سلطان»، تصریح کرده‌اند که پیشرفت کشور نیازمند یک «خیزش علمی عمیق و شتابان» است و مسئولان باید ضمن فراهم کردن زیرساخت‌ها، از ظرفیت‌های فردی و خرد جمعی نخبگان بهره‌گیری حداکثری داشته باشند.
این پیام، در شرایطی صادر شده که دشمنان در دوجنگ تحمیلی اخیر با ترور دانشمندان و نخبگان، نشان داده‌اند که از پیشرفت علمی ایران به وحشت افتاده‌اند. رهبری در این پیام، به این ترورها نیز اشاره کرده و آن را نشانه عزم دشمن برای جلوگیری از پیشرفت ایران میدانند. این یعنی نخبگان، خط مقدم جنگ ترکیبی دشمن هستند و هر شهید دانشمند، یک «طوفان اراده و پیشرفت» به پا می‌کند.
رهبری در این پیام، «نخبگی» را فقط به علم و ورزش محدود نکرده‌اند. این را چگونه تحلیل می‌کنید؟
فتحی: این یکی از عمیق‌ترین بخش‌های پیام است. رهبری فرموده‌اند: «هر نوع ممتاز بودنِ مثبت و مطلوب می‌تواند نخبگی را تحقق بخشد.» و سپس مثال زده‌اند: «ما ریزعلی خواجوی‌ها و علی لندی‌ها را نخبگانی می‌دانیم که نامشان باید بر سردر اماکن فرهنگی درج شود.» این یعنی رهبری، «نخبگی» را از یک مفهوم صرفاً علمی و دانشگاهی فراتر برده‌اند و آن را به «هر نوع ممتاز بودن در خدمت به جامعه» تعمیم داده‌اند. این نگاه، یک «انقلاب مفهومی» در تعریف نخبگی است و به همه اقشار جامعه، از دانشمند تا کشاورز، از ورزشکار تا معلم، از کارگر تا هنرمند، این پیام را می‌دهد که هر کدام، به سهم خود، می‌توانند «نخبه» باشند و در ساختن ایران قوی سهیم شوند.
رهبری در بخش پایانی پیام، پنج توصیه عملی به نخبگان مطرح کرده‌اند. این توصیه‌ها را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
فتحی: این پنج توصیه، یک «نقشه راه عملیاتی» برای تحقق خیزش علمی است:
نخست، رشد علوم پایه: رهبری تأکید کرده‌اند که «هر ملتی که به جایی رسیده، از علوم پایه رسیده و کشور بدون توسعه در این علوم، همواره عقب می‌ماند.» این یعنی ما نباید فقط به فناوری‌های کاربردی اکتفا کنیم؛ باید زیربنای علمی کشوررا تقویت کنیم.
دوم، مرزشکنی و حل مسائل حل‌نشده: رهبری خواسته‌اند که «مسابقه دائمی برای حل مسائل حل‌نشده معروف در علوم، خصوصاً ریاضیات» وجود داشته باشد. این یعنی ما نباید فقط «مصرف‌کننده» علم باشیم؛ باید «تولیدکننده» علم باشیم و در مرزهای دانش، حرف جدیدی برای گفتن داشته باشیم.
سوم، خلاقیت و نوآوری: رهبری بر «شجاعت علمی برای ابداع و خلق و ابتکار» تأکید کرده‌اند. این یعنی نظام آموزشی و پژوهشی ما باید به جای «حفظ‌محوری»، «خلاقیت‌محور» شود.
چهارم، خوداتکایی و فراسرزمینی: رهبری فرموده‌اند که «ترکیبی از استحکام ساخت درون برای افق‌گشایی در سطح جهانی» لازم است. این یعنی ما باید هم در داخل، به توانمندی‌های خود تکیه کنیم و هم در عرصه بین‌المللی، حضور فعال داشته باشیم.
پنجم، پیوند صنعت و دانشگاه: رهبری تأکید کرده‌اند که «میز کار استاد و دانشجو باید از آزمایشگاه‌های دانشگاه‌ها به کارگاه‌ها و کارخانجات منتقل شود.» این یعنی پژوهش‌های ما نباید در «برج عاج» بمانند؛ باید به «حل مسائل واقعی مردم» منجر شوند.
نقش مجلس شورای اسلامی در تحقق این پیام چیست؟
فتحی: مجلس دو وظیفه اساسی دارد: «قانون‌گذاری» و «نظارت». در حوزه قانون‌گذاری، باید قوانینی تصویب شوند که زیرساخت‌های خیزش علمی را فراهم کنند: افزایش بودجه پژوهش، معافیت‌های مالیاتی برای شرکت‌های دانش‌بنیان، تسهیل ارتباط دانشگاه و صنعت، و حمایت از نخبگان برای بازگشت به کشور. در حوزه نظارت، مجلس باید بر اجرای این قوانین نظارت کند و از دولت بخواهد که گزارش عملکرد خود را در زمینه «خیزش علمی» به مجلس و مردم ارائه دهد.
اما فراتر از این، مجلس باید «گفتمان نخبگی» را در جامعه ترویج کند. همان‌طور که رهبری فرموده‌اند، نخبگان باید «دغدغه رشد استعدادشان را داشته باشند و خود را عنصر مؤثر در جامعه تعریف کنند.» مجلس می‌تواند با تصویب قوانینی که «خدمت به مردم» را به یک «ارزش» تبدیل می‌کنند، در تحقق این گفتمان سهیم باشد.
سؤال: پیام رهبری، خطاب به «نخبگان» است. اما آیا این پیام، برای «مردم عادی» هم پیامی دارد؟
فتحی: قطعاً. رهبری در این پیام، یک نکته اساسی را به همه مردم یادآوری کرده‌اند: «نخبگی، یک نعمت و موهبت الهی است.» این یعنی هر کسی که استعدادی دارد، چه در علم، چه در ورزش، چه در هنر، چه در خدمت به مردم، باید آن را «شکر» کند. و شکر نعمت، فقط با «زبان» نیست؛ با «عمل» است. هر کسی که استعداد خود را در خدمت به جامعه به کار می‌گیرد، «نخبه» است و در ساختن ایران قوی سهیم است.
همچنین، رهبری تأکید کرده‌اند که «قدرشناسی نعمت نخبگی» باید در محیط اطراف نخبه، از پدر و مادر و خانواده تا معلم و استاد و نظام کشور، صورت گیرد. این یعنی همه ما – به عنوان پدر، مادر، معلم، مسئول – وظیفه داریم که استعدادهای نسل جدید را شناسایی و شکوفا کنیم. این، یک «رسالت ملی» است که همه را در بر می‌گیرد.
جمع‌بندی شما از این پیام چیست؟
دکتر فتحی: این پیام، یک «اعلامیه تاریخی» در شرایط حساس کنونی است. رهبری معظم انقلاب، در تداوم راه امام شهیدمان و به عنوان امانتدار بزرگ این طریقت پرافتخار الهی، با تأکید بر «العلم سلطان»، به همه ما یادآوری کرده‌اند که «ایران قوی بر پایه اقتدار علمی و فناوری استوار است» و این اقتدار، تنها با «خیزش علمی عمیق و شتابان» نخبگان محقق می‌شود. اگر این مسیر به درستی پیموده شود، همان‌طور که رهبری فرموده‌اند، «مرکز ثقل و کانون‌های دانش خصوصاً بعضی از انواع علوم پایه به تدریج از کشورهای غربی به ایران خواهد آمد و کشور در سال‌هایی نه چندان دور به مرجعیت علمی و فناوری تبدیل شده و هدف پیش‌گفته رهبر حکیم و شهیدمان در مورد تبدیل شدن فارسی به یکی از زبان‌های مرجع علمی دنیا محقق خواهد شد.»
این، یک «وعده الهی» است که با «همت جمعی» و «اراده ملی» محقق می‌شود. و ما نیز به عنوان نمایندگان مردم در مجلس شورای اسلامی، انشاالله با تمام توان در تحقق این وعده، در کنار رهبری معظم انقلاب، نخبگان کشور و مردم شریف و عزیزمان خواهیم بود.
