تغییر معماری بازارهای انرژی پاشنه آشیل محاسبات آمریکا – هشت صبح

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از بورس انرژی ایران، محمد نظیفی مدیرعامل بورس انرژی ایران با تشریح سه سناریوی پیش‌روی بازار انرژی در ارتباط با تنگه هرمز، ادامه وضعیت کنونی و عبور گزینشی محموله‌ها، بازگشایی تدریجی مسیر از طریق مذاکره و توافق و تشدید تنش‌ها و آسیب به زیرساخت‌ها را از جمله احتمالات پیش‌رو دانست.

نظیفی در نشست بین‌المللی «گفتگوی امنیت انرژی آسیا ۲۰۲۶» با اشاره به تغییر ساختار بازارهای انرژی طی سه تا چهار دهه گذشته اظهار کرد: امنیت انرژی تنها به دسترسی فیزیکی به منابع محدود نمی‌شود، بلکه امکان تأمین انرژی با قیمت اقتصادی و مناسب را نیز شامل می‌شود.

وی با بیان اینکه بیش از ۲۰ درصد انرژی جهان، از جمله نفت خام و گاز مایع، از تنگه هرمز عبور می‌کند، گفت: خطوط لوله و تأسیسات انتقال زمینی منطقه هنوز فاصله زیادی با ظرفیت جابه‌جایی انرژی از مسیرهای دریایی دارند و دست‌کم در شرایط فعلی و ماه‌ها و سال‌های پیش رو نمی‌توان آن‌ها را جایگزین جدی مسیر دریایی تنگه هرمز دانست.

مدیرعامل بورس انرژی ایران با اشاره به اهمیت موقعیت جغرافیایی تنگه هرمز و خلیج فارس، سه بُعد حاکمیت و کنترل مسیر، استحکام و تاب‌آوری انتقال انرژی و سازگاری بازارها با تغییرات عرضه و ریسک‌ها را در بررسی امنیت انرژی منطقه مؤثر دانست.

تغییر ساختار بازارهای انرژی و واکنش قیمت‌ها

نظیفی با بیان اینکه بازارهای انرژی در گذشته عمدتاً بر مبادلات فیزیکی و ذخایر منابع متکی بودند، افزود: در دهه‌های اخیر، تجارت فیزیکی و نقدی با قراردادهای آتی، اختیار معامله و سبدهای سرمایه‌گذاری درهم‌تنیده شده است و ارزش بازار مالی انرژی به گفته وی، حدود ۱۰ برابر بازار فیزیکی آن است.

وی ادامه داد: در چنین شرایطی، قیمت‌ها تنها به عرضه و تقاضا واکنش نشان نمی‌دهند، بلکه انتظارات و ریسک‌هایی که فعالان بازار برآورد می‌کنند نیز بر قیمت‌ها اثر می‌گذارند.

مدیرعامل بورس انرژی ایران با اشاره به اقدامات اتحادیه اروپا و آمریکا برای آزادسازی ذخایر راهبردی با هدف کاهش آثار محدودیت‌های تنگه هرمز بر بازار انرژی گفت: قیمت‌ها به اندازه‌ای که سیاست‌گذاران انتظار داشتند، به این اقدامات واکنش نشان ندادند.

به گفته وی، این وضعیت را می‌توان «بیش‌هشیاری» بازار نامید؛ شرایطی که در آن بازارهای جهانی انرژی حتی به اخبار مربوط به توافق، تشدید تنش یا کاهش تنش در منطقه واکنش‌های شدید نشان می‌دهند.

نظیفی همچنین با اشاره به مطرح شدن آزادسازی ۱۰۰ میلیون بشکه نفت از سوی گروه هفت اظهار کرد: این اقدام به اندازه‌ای که سیاست‌گذاران انتظار داشتند مؤثر نبود و بازگشت به قیمت‌های پیش از جنگ همچنان دور از دسترس به نظر می‌رسد.

سه سناریو برای بازار انرژی در تنگه هرمز

مدیرعامل بورس انرژی ایران در تشریح چشم‌انداز بازار انرژی گفت: سناریوی نخست، تداوم وضعیت فعلی و عبور گزینشی محموله‌ها از تنگه هرمز است؛ وضعیتی که می‌تواند به تداوم عرضه نامتوازن و قیمت‌های بالاتر منجر شود.

وی افزود: در صورت ادامه این شرایط، سازگاری تجاری به‌تدریج شکل می‌گیرد و امکان عبور بخشی از محموله‌ها فراهم می‌شود، اما محدودیت‌های سیاسی و امنیتی همچنان بر حمل‌ونقل، قراردادهای بیمه و بازارهای مالی اثر خواهند گذاشت.

نظیفی سناریوی دوم را بازگشایی تدریجی مسیر از طریق مذاکره و توافق عنوان کرد و گفت: دستیابی به توافقی مورد قبول طرف‌ها می‌تواند تعادل بهتری برای بازیگران بازار ایجاد کند و آثار آن بر بازارها و قیمت‌ها به‌تدریج نمایان شود.

وی احتمال داد در صورت فراهم شدن شرایط، طی سه تا چهار ماه آینده یا کمی بیشتر، زمینه دستیابی به توافق و بازگشایی تدریجی مسیر فراهم شود.

مدیرعامل بورس انرژی ایران سناریوی سوم را تشدید تنش‌ها، بروز شوک در کشتیرانی یا آسیب به زیرساخت‌ها دانست و افزود: با توجه به سطح تنش‌ها در منطقه، این سناریو نیز از احتمالات پیش‌رو است.

افزایش تقاضای زمستانی می‌تواند آثار بحران را تشدید کند

نظیفی با اشاره به نزدیک شدن به فصل‌های سرد سال گفت: در صورت تداوم عبور گزینشی از تنگه هرمز، محدودیت‌های سیاسی و امنیتی می‌تواند آثار تشدیدشونده‌ای بر قراردادهای بیمه و بازارهای مالی داشته باشد؛ ضمن اینکه با افزایش تقاضای انرژی در پاییز و زمستان، آثار این وضعیت بر بازارهای جهانی بیشتر خواهد شد.

وی افزود: هرچه به دوره‌های سردتر سال نزدیک شویم، احتمال و اهمیت سناریوی بازگشایی مسیر از طریق مذاکره و توافق بیشتر می‌شود.

مدیرعامل بورس انرژی ایران ابراز امیدواری کرد که گام‌های متقابل طرف‌ها در قالب توافقی مرحله‌بندی‌شده به بازگشایی مسیر منجر شود و گفت: تحقق این سناریو می‌تواند به آرام‌تر شدن بازارها، بهبود دسترسی به انرژی و افزایش استطاعت‌پذیری قیمت‌ها کمک کند.