بازخوانی میراث علمی ایرج توتونچیان در تئوری پول و اقتصاد اسلامی – هشت صبح

به گزارش خبرنگار مهر، ایرج توتونچیان، از جمله معدود متخصصانی در تاریخ اقتصاد ایران بود که توانست مفاهیم پیچیده تئوری پول را با ساختارهای مالی اسلامی در قالب مدل‌های علمی و اقتصادسنجی بازتعریف کند. او که تحصیلات خود را در رشته اقتصاد از دانشگاه تگزاس آمریکا به پایان رسانده بود، با رویکردی آکادمیک، تلاش کرد تا شکاف موجود میان تئوری‌های سرمایه‌داری و ضرورت‌های ساختاری اقتصاد اسلامی را از طریق ابزارهای فنی و ریاضیاتی پر کند.

بنیان‌های فکری او بر پایه تفکیک میان «باور مذهبی» و «استدلال علمی» استوار بود. توتونچیان معتقد بود که اقتصاد اسلامی تنها زمانی کارآمد خواهد بود که بر پایه اصول تئوری تقاضا و تحلیل‌های دقیق پولی بنا شود. این رویکرد در آثار او، به‌ویژه کتاب «پول و بانکداری اسلامی و مقایسه آن با نظام سرمایه‌داری» که در سال ۱۳۷۹ منتشر شد، به وضوح قابل مشاهده است؛ اثری که با شناسایی دقیق تفاوت‌های ساختاری میان نظام‌های مالی، به عنوان یکی از منابع اصلی در حوزه اقتصاد کشور شناخته شد.

در سطح بین‌المللی، جایگاه علمی او با انتشار اثر Islamic Money and Banking: Integrating Money in Capital Theory توسط انتشارات معتبر John Wiley & Sons تثبیت گردید. این کتاب که در سال ۲۰۱۱ موفق به دریافت جایزه جهانی شد، نشان‌دهنده توانایی او در ارائه مفاهیم اقتصاد اسلامی به زبان تخصصی و استاندارد جهانی بود. او با تکیه بر تخصص خود در اقتصادسنجی، تلاش کرد تا نقش پول را در تئوری سرمایه بازخوانی کند و این رویکرد، باعث شد تا نام وی در محافل علمی بین‌المللی مطرح شود.

تجربه مدیریتی و اجرایی او نیز با فعالیت‌های آکادمیک گره خورده بود. حضور در جایگاه معاون اقتصادی و امور بین‌الملل وزارت اقتصاد در دهه ۶۰، تجربه‌ای بود که به پژوهش‌های او عمق بخشید. وی علاوه بر تدریس در دانشگاه الزهرا (س)، همکاری‌های علمی متعددی با نهادهای کلیدی نظیر بانک جهانی و بانک توسعه اسلامی داشت. این تعاملات، نشان‌دهنده اعتبار تحلیل‌های او در سطح سیاست‌گذاری‌های کلان اقتصادی بود.

دستاورد اصلی دکتر توتونچیان، فراتر از انتشار کتاب، تربیت نسل‌هایی از متخصصان بود که با دیدگاهی فنی به موضوع اقتصاد اسلامی می‌نگریستند. او با تألیف آثاری چون «تئوری تقاضا و تحلیل اقتصادی انفاق» و «اقتصاد پول و بانکداری»، زیرساخت‌های نظری لازم را برای پژوهش‌های آتی فراهم کرد. او با ایستادگی بر اصول علمی و اجتناب از ساده‌انگاری‌های اقتصادی، همواره بر این باور بود که اجرای واقعی اقتصاد اسلامی، مستلزم گذار از شعار به سمت مدل‌های دقیق و قابل اجرا در بازارهای جهانی است.

ایرج توتونچیان با میراثی از آثار علمی و پژوهش‌های ساختاری، جایگاه خود را به عنوان یکی از ستون‌های تئوریک اقتصاد در ایران تثبیت کرد. وی با نگاهی جامع به مسائل مالی و پیوند میان تئوری‌های مدرن و ضرورت‌های اقتصادی، مسیری را در اقتصاد اسلامی باز کرد که همچنان برای پژوهشگران حوزه پول و بانکداری، راهگشا و قابل مطالعه است.