اصلاح مشوقهای جمعیتی و رفع موانع اقتصادی، لازمه افزایش فرزندآوری است – هشت صبح
به گزارش هشت صبح و به نقل از مهر :
به گزارش خبرنگار مهر، مرضیه وحیددستجردی ظهر یکشنبه در همایش ملی «حکمرانی جمعیت و خانواده» که با حضور مدیران استانی حوزههای علمیه در مجتمع یاوران حضرت مهدی (عج) قم برگزار شد، با اشاره به روند تحولات جمعیتی کشور، اظهار کرد: مسئله جمعیت امروز به یکی از مهمترین موضوعات راهبردی کشور تبدیل شده و تصمیمهای امروز، آینده ایران را در دهههای پیش رو رقم خواهد زد.
وی با بیان اینکه سیاستهای کلی جمعیت از مهمترین اسناد بالادستی کشور در این حوزه است، افزود: این سیاستها تنها بر افزایش موالید متمرکز نیست، بلکه موضوعاتی همچون رفع موانع ازدواج، تحکیم بنیان خانواده، ارتقای نرخ باروری، تقویت امید به زندگی، توزیع متوازن جمعیت، توانمندسازی نیروی کار، حفظ جمعیت در مناطق مرزی و روستایی و مدیریت مهاجرت را نیز در بر میگیرد.
دبیر ستاد ملی جمعیت با اشاره به تأکیدات رهبر معظم انقلاب درباره اهمیت مسئله جمعیت گفت: در سالهای گذشته بارها نسبت به پیامدهای کاهش جمعیت و حرکت کشور به سمت سالمندی هشدار داده شده و استمرار اقتدار و پیشرفت ایران در گرو اصلاح روندهای جمعیتی دانسته شده است.
وی ادامه داد: اگر کاهش نرخ باروری ادامه پیدا کند، کشور در سالهای آینده با پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی گستردهای روبهرو خواهد شد و این موضوع دیگر یک دغدغه مربوط به آینده دور نیست، بلکه از هماکنون آثار آن در بخشهای مختلف نمایان شده است.
امید به آینده، اشتغال و مسکن پیشنیاز فرزندآوری است
وحیددستجردی با تأکید بر اینکه ازدواج، پایه اصلی سیاستهای جمعیتی است، اظهار کرد: تا زمانی که جوانان نسبت به آینده خود احساس امنیت و امید نداشته باشند، نمیتوان انتظار داشت روند ازدواج و فرزندآوری به شکل مطلوب افزایش یابد.
وی سه مؤلفه امید به آینده، اشتغال پایدار و مسکن مناسب را مهمترین عوامل مؤثر بر تصمیم جوانان برای تشکیل خانواده دانست و افزود: رفع موانع ازدواج باید در اولویت سیاستگذاریها قرار گیرد، زیرا کاهش ازدواج به صورت مستقیم بر کاهش موالید اثرگذار است.
دبیر ستاد ملی جمعیت با اشاره به قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت گفت: این قانون از جامعترین قوانین کشور در حوزه جمعیت است، اما همچنان در بخش حمایت از جوانان مجرد و تسهیل ازدواج با خلأهایی روبهرو است و لازم است این بخش بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: اگرچه پرداخت وام ازدواج اقدام ارزشمندی است، اما برای تسهیل ازدواج کافی نیست و باید مجموعهای از حمایتهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در کنار یکدیگر قرار گیرند.
وحیددستجردی با اشاره به افزایش فاصله زمانی میان ازدواج و تولد نخستین فرزند اظهار کرد: امروز زوجهای جوان به طور متوسط چند سال پس از ازدواج صاحب نخستین فرزند میشوند و فاصله میان تولد فرزندان نیز افزایش یافته است که این روند بخشی از فرصت طلایی باروری خانوادهها را از بین میبرد.
کاهش ازدواج، کاهش موالید را به دنبال دارد
وی با بیان اینکه بیش از ۹۹ درصد موالید در ایران در چارچوب ازدواج رسمی اتفاق میافتد، گفت: هر میزان که آمار ازدواج کاهش یابد، به همان نسبت میزان تولد نیز کاهش پیدا خواهد کرد.
دبیر ستاد ملی جمعیت افزود: آمارها نشان میدهد تعداد ازدواجهای ثبتشده در مقایسه با سالهای گذشته کاهش قابل توجهی داشته و همزمان میانگین سن ازدواج نیز افزایش یافته است، موضوعی که بر نرخ باروری کشور اثر مستقیم میگذارد.
وی با اشاره به مفهوم نرخ جانشینی جمعیت اظهار کرد: برای حفظ پایداری جمعیت، میانگین باروری باید در سطح جانشینی باقی بماند، اما نرخ کنونی باروری کشور پایینتر از این میزان است و ادامه این روند، ساختار سنی جامعه را با چالش مواجه میکند.
وحیددستجردی مهاجرت را از دیگر عوامل مؤثر بر وضعیت جمعیتی کشور دانست و گفت: مهاجرت جوانان از روستاها به شهرها و همچنین مهاجرت بخشی از نیروهای متخصص به خارج از کشور، بر روند تحولات جمعیتی تأثیرگذار است و باید در سیاستگذاریهای کلان مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: کاهش جمعیت فعال، افزایش سالمندی و کاهش نیروی انسانی مولد، از مهمترین پیامدهای استمرار روند فعلی است و همه دستگاهها باید برای اصلاح این وضعیت مسئولانه عمل کنند.
مشوقهای جمعیتی باید بازنگری شود
دبیر ستاد ملی جمعیت با بیان اینکه بخش عمده موالید کشور مربوط به فرزند اول و دوم است، اظهار کرد: در مقابل، بخش زیادی از مشوقهای قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت برای فرزند سوم و بیشتر در نظر گرفته شده که این موضوع نیازمند بازنگری است.
وی افزود: اگر هدف، افزایش تعداد موالید است، سیاستهای تشویقی باید متناسب با واقعیتهای جمعیتی کشور طراحی شود و خانوادهها برای تولد فرزند اول و دوم نیز از حمایتهای مؤثر برخوردار باشند.
وحیددستجردی گفت: بررسی تجربه کشورهای مختلف نیز نشان میدهد زمانی که نرخ باروری کاهش مییابد، تمرکز بر حمایت از فرزند اول و دوم، اثربخشی بیشتری نسبت به سیاستهای محدود به فرزند سوم و بیشتر دارد.
موانع اقتصادی مهمترین عامل کاهش فرزندآوری است
دبیر ستاد ملی جمعیت با اشاره به نتایج پیمایشهای ملی درباره نگرش خانوادههای ایرانی نسبت به فرزندآوری اظهار کرد: بررسیها نشان میدهد میانگین تعداد فرزندان مطلوب از نگاه مردم همچنان بالاتر از سطح جانشینی جمعیت است و این مسئله بیانگر آن است که تمایل به داشتن فرزند در جامعه همچنان وجود دارد.
وی افزود: مشکل اصلی تغییر نگرش خانوادهها نسبت به فرزندآوری نیست، بلکه موانع اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، امکان تحقق این خواسته را محدود کرده است و اگر این موانع برطرف شود، ظرفیت مناسبی برای افزایش جمعیت در کشور وجود خواهد داشت.
وحیددستجردی ادامه داد: نتایج مطالعات نشان میدهد زوجهای جوان، بهبود شرایط اقتصادی، برخورداری از حمایتهای رفاهی، اطمینان نسبت به آینده فرزندان و استحکام بنیان خانواده را مهمترین عوامل مؤثر بر تصمیم برای فرزندآوری میدانند.
وی گفت: فرهنگسازی در حوزه خانواده و فرزندآوری ضرورتی انکارناپذیر است، اما این اقدام زمانی اثربخش خواهد بود که با سیاستهای حمایتی در حوزه اشتغال، مسکن، معیشت و امنیت اقتصادی همراه شود.
حوزههای علمیه ظرفیت بیبدیلی برای فرهنگسازی دارند
وی با اشاره به جایگاه حوزههای علمیه در هدایت فرهنگی جامعه اظهار کرد: روحانیت و حوزههای علمیه از ظرفیت کمنظیری برای اثرگذاری بر باورها و نگرشهای مردم برخوردار هستند و میتوانند نقش مهمی در تبیین اهمیت ازدواج، خانواده و فرزندآوری ایفا کنند.
دبیر ستاد ملی جمعیت افزود: استفاده از ظرفیت منبر، تبلیغ، پژوهش، آموزش و تولید محتوای دینی میتواند در اصلاح نگرش جامعه نسبت به خانواده و فرزندآوری نقش مؤثری داشته باشد.
وی همچنین بر حمایت از کنشگران مردمی فعال در حوزه جمعیت تأکید کرد و گفت: مجموعههای مردمی به دلیل ارتباط نزدیک با خانوادهها، میتوانند در اجرای سیاستهای جمعیتی و فرهنگسازی، نقش مکمل دستگاههای اجرایی را بر عهده بگیرند.
وحیددستجردی ادامه داد: این حمایتها نباید صرفاً مالی باشد، بلکه لازم است پشتیبانی علمی، رسانهای، آموزشی و حقوقی نیز از فعالان این عرصه صورت گیرد.
اجرای کامل قانون جوانی جمعیت نیازمند تأمین منابع است
وی با اشاره به قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت اظهار کرد: اجرای کامل این قانون مستلزم تأمین منابع مالی کافی است و در غیر این صورت، بخشی از اهداف پیشبینی شده محقق نخواهد شد.
دبیر ستاد ملی جمعیت گفت: پرداخت بهموقع وامهای ازدواج و فرزندآوری از مطالبات مهم خانوادهها است و طولانی شدن صف دریافت این تسهیلات، علاوه بر ایجاد مشکلات اقتصادی، بر اعتماد عمومی نیز تأثیر منفی میگذارد.
وی افزود: هنگامی که قانونی تصویب میشود، باید الزامات اجرایی آن نیز فراهم شود تا مردم آثار عملی آن را در زندگی خود مشاهده کنند.
وحیددستجردی بر ضرورت اتخاذ رویکرد مسئلهمحور در سیاستگذاریهای جمعیتی تأکید کرد و گفت: سیاستگذاری زمانی موفق خواهد بود که بر حل مشکلات واقعی خانوادهها در مراحل مختلف زندگی متمرکز باشد.
حمایت از مادران سرمایهگذاری برای آینده کشور است
وی با اشاره به هزینههای قابل توجه خانوادهها در سالهای نخست تولد فرزند اظهار کرد: خانوادهها در این دوره با هزینههای متعددی روبهرو هستند و حمایت هدفمند از آنان میتواند انگیزه فرزندآوری را افزایش دهد.
دبیر ستاد ملی جمعیت افزود: طرح «کارت امید مادر» با هدف تقویت حمایتهای عملی از خانوادهها و تکریم جایگاه مادری طراحی شده و صرفاً یک کمک مالی نیست، بلکه بیانگر توجه نظام حکمرانی به نقش مادر در تربیت نسل آینده است.
وی ادامه داد: مطالعات علمی نشان میدهد بخش عمده رشد مغزی، شناختی، عاطفی و اجتماعی کودک در دو سال نخست زندگی شکل میگیرد و سرمایهگذاری در این دوره، در حقیقت سرمایهگذاری برای آینده کشور است.
وحیددستجردی همچنین بر توسعه حمایت از مادران شاغل، دانشجویان و طلاب متأهل، گسترش خوابگاههای متأهلی و تقویت مشوقهای مالی و اعتباری تأکید کرد و این اقدامات را از الزامات تحقق سیاستهای جمعیتی برشمرد.
رسانهها در اصلاح نگرش جامعه نقش تعیینکننده دارند
وی با اشاره به نقش رسانهها و تولیدات فرهنگی اظهار کرد: تولید فیلم، سریال، مستند، کتاب، انیمیشن، بازیهای رایانهای و سایر محصولات فرهنگی با محور خانواده، ازدواج و فرزندآوری میتواند نگرش نسل جوان را نسبت به این موضوعات تقویت کند.
دبیر ستاد ملی جمعیت افزود: آینده جمعیتی کشور تنها با اقدامات اقتصادی تضمین نمیشود و فرهنگسازی مستمر، آموزش و برنامهریزی بلندمدت نیز باید در کنار سیاستهای حمایتی دنبال شود.
وی در ادامه، مسئله سقط جنین را یکی از چالشهای مهم حوزه جمعیت دانست و گفت: باید میان سقط درمانی که در چارچوب ضوابط قانونی و با مجوز انجام میشود و سقطهای غیرقانونی تفاوت قائل شد.
وحیددستجردی تصریح کرد: بخش عمده نگرانیها مربوط به سقطهای غیرقانونی است که علاوه بر پیامدهای جمعیتی، از جنبههای شرعی، اخلاقی و انسانی نیز اهمیت دارد و مقابله با آن نیازمند همکاری نهادهای فرهنگی، آموزشی، درمانی و رسانهای است.
وی افزود: آگاهیبخشی عمومی، حمایت از مادران، تقویت مشاورههای پیش از ازدواج و دوران بارداری و اجرای دقیق قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، از مهمترین راهکارهای کاهش سقطهای غیرقانونی به شمار میرود.
دبیر ستاد ملی جمعیت در پایان با تأکید بر ضرورت همافزایی میان دستگاههای اجرایی، حوزههای علمیه، دانشگاهها، رسانهها و مجموعههای مردمی خاطرنشان کرد: عبور از چالشهای جمعیتی تنها با مشارکت همه نهادهای اثرگذار امکانپذیر است و هر اقدامی که امروز برای تسهیل ازدواج، حمایت از خانواده و افزایش فرزندآوری انجام شود، سرمایهگذاری برای آینده ایران خواهد بود.
