برای دریافت روزانه اخبار هشت صبح در خبرنامه سایت عضو شوید      
کد خبر: ۹۱۰۱۶
تاریخ انتشار: ۰۶ دی ۱۳۹۴ - ۱۰:۴۰
«یادگیری اجتماعی» از مهمترین و بنیادیترین مباحث در رفتارهای اجتماعی است و در این رویکرد فرد با مشاهده و ارزیابی از میزان تشویق و تنبیه رفتار آن را تقلید و به مرور درونی سازی میکند. در حال حاضر در سیستم کلی میزان تشویق برای یک متخلف که همانا رشد ...
شفاف: روزی روزگای نه چندان دور، دزدی و کلاهبرداری قبح زیادی داشت.نان حلال بر سر سفره رفتن برای خانواده ها اهمیت داشت و جوانان برای به دست آوردن پول حلال تشویق می شدند.دستان کار کرده و کمر خم شده حرمت داشت و چرخ زندگی با زحمت و کار و تلاش می چرخید.حالا اما زمان گذشته، تکنولوژی و فن آوری ارتباطات پیشرفت کرده و سبک زندگی ها به سمت تجمل گرایی پیش می رود.

تجمل گرایی که باعث شده ثروت زیاد بدست آوردن از راه آسان و حتی بعضا خلاف برای جوانان این مرز و بوم ارزش حساب شود و بسیاری از متخلفین اقتصادی به عنوان قهرمان نسل جوان امروز باشند.

اینگونه است که شهرام جرایری مغز اقتصادی می شود و مه آفرید خسروی قهرمانی بی گناه.این در حالی است که فرهنگ ایرانی-اسلامی با نان حلال و زحمت کشیده عجین شده است.

دکتر لیلا فلاحتی، پژوهشگر اجتماعی و عضو هیات علمی پژوهشکده علوم اجتماعی و مطالعات فرهنگی در این باره نظرات جالبی دارد.او به شفاف می گوید، معتقد است: «یادگیری اجتماعی» از مهمترین و بنیادیترین مباحث در رفتارهای اجتماعی است و در این رویکرد فرد با مشاهده و ارزیابی از میزان تشویق و تنبیه رفتار آن را تقلید و به مرور درونی سازی میکند. در حال حاضر در سیستم کلی میزان تشویق برای یک متخلف که همانا رشد سریع اقتصادی و دسترسی به منافع فراوان و .. است با میزان تنبیه یکسان نیست و در نتیجه در یک ارزیابی کلی بنظر می رسد یک متخلف میتواند با استفاده از شیوه های مختلف و معجزه آسایی قدرت پول از میزان تنبیه بکاهد و همین امر نتیجه تشویق جوانان به فساد است.

وقتی قبح فساد اقتصادی شکسته می شود/چرا جوانان از مفسدان اقتصادی قهرمان می سازند؟ یک شنبهههه

مشروح گفت و گوی شفاف با دکتر فلاحتی به شرح زیر است:

خانم دکتر فلاحتی، از دید جامعه شناسی، به نظر شما چرا فساد اقتصادی در جامعه ایرانی زیاد شده است؟

یکی از مهمترین ویژگی های متخلفین اقتصادی کسب منافع گسترده در بازه های زمانی کوتاه است. منابع اقتصادی همچون پول و سرمایه در گروه سرمایه های محدود و زمان بر هستند و در نتیجه کسب آنها معمولا طولانی مدت، زمان بر،‌ مستلزم بهره مندی از کیفیت و خلاقیت است. بنابراین متخلف اقتصادی دربازه زمانی بسیار کوتاه موفق به کسب کمیاب ترین و زمان برترین نوع سرمایه شده که برای بخش وسیعی از شهروندان امری غیرممکن است.

سرمایه اقتصادی در حال حاضر یکی از تعیین کننده ترین شاخص های رفاه فردی و خانوادگی و تسهیل کننده رشد اجتماعی تلقی می شود و در نتیجه فردی که در زمان کوتاه موفق به کسب این فرصت شده در اذهان عمومی موفق جلوه میکند. متخلفین اقتصادی جز جدایی ناپذیر همه اقتصادهای دنیا هستند و از سطوح خرد تا کلان قابل شناسایی هستند. ظهور و بروز تخلف اقتصادی در کشور ما نیز امر تازه و جدیدی نیست و در دوره های مختلف این افراد با دسترسی به اشکال گوناگون رانت موفق به کسب منابع گسترده اقتصادی شده اند.  اما نکته مهم نحوه مواجهه سیستم قضایی جامعه با فرد متخلف و همچنین میزان کارآمدی سیستم نظارتی دولت بر مسیرهای امن متخلفین است.

یعنی مهم تر از بحث فساد برخورد با فساد است؟

بله چرا که از این نقطه میتوان به سمت تاثیرگذاری افراد متخلف بر دیگر افراد جامعه به عنوان الگو بحث نمود. «یادگیری اجتماعی» از مهمترین و بنیادیترین مباحث در رفتارهای اجتماعی است و در این رویکرد فرد با مشاهده و ارزیابی از میزان تشویق و تنبیه رفتار آن را تقلید و به مرور درونی سازی میکند. در حال حاضر در سیستم کلی میزان تشویق برای یک متخلف که همانا رشد سریع اقتصادی و دسترسی به منافع فراوان و .. است با میزان تنبیه یکسان نیست و در نتیجه در یک ارزیابی کلی بنظر می رسد یک متخلف میتواند با استفاده از شیوه های مختلف و معجزه آسایی قدرت پول از میزان تنبیه بکاهد.

در کشور ما و در سال های اخیر بحث مبارزه با متخلفین اقتصادی گسترش یافته و هر روزه شاهد برگزاری دادگاه های مختلف برای رسیدگی به این تخلفات هستیم. یکی از ویژکی های این نحوه مواجهه در کشور ما برخورد با افراد به جای برخورد با سیستم است که خود جای تامل دارد.

برخورد با متخلفین اقتصادی چگونه باید باشد که روی جوانان تاثیر منفی نگذارد؟

بطورکلی متخلف اقتصادی میتواند به دو نوع منابع دسترسی داشته باشد منابع دولتی (وام ها با بهره های پایین، رانت های دولتی، ارز، و...) و یا متخلفی باشد که با کلاهبرداری از اشخاص به پول و سرمایه رسیده باشد. در حال حاضر اکثر متخلفانی که در دادگاه های ما در حال محاکمه هستند افرادی هستند که به منابع دولتی و در سطح وسیع تر منابع ملی که سهم همه شهروندان است دست درازی نموده اند. نکته مهم این است که در این مواجه چرا افراد محاکمه می شوند و اصولا سیستم پاسخگو نیست.

به معنای دیگر در این نوع تخلفات دو نوع بررسی باید صورت گیرد فردی و سیستمی. اگر فرد با استفاده از موقعیت این تخلف را صورت داده در سطح فردی و در صورتی که بدلیل ضعف سیستم موفق به انجام تخلف شده سیستم باید پاسخگو باشد و مهمترین نقاط ضعف خود را بررسی و  با تقویت آن، ‌از تکرار مجدد این تخلفات پیشگیری کند.
آنچه اکنون شهروندان ما نظاره میکنند این است که افرادی موفق به تخلف اقتصادی در سطح بسیار گسترده با ارقامی نجومی می شوند و بعضا پس از سالها این تخلف کشف میشود و در نتیجه در این بازه فرد متخلف خود و خانواده اش را رشد داده و در صورت تنبیه در حداقل حالت خانواده او همچنان از آن سرمایه بهره مند هستند. این امر خود منجر به الگوسازی در اذهان و تقویت انگیزه جرم اقتصادی در سطح جامعه می شود.

اعلام نام مفسدین اقتصادی و محاکمه عمومی انها مفید است یا مضر؟

در حالی که انتظار بر این است که با محاکمه این افراد در سطح عمومی جامعه و حتی پخش و انتشار اخبار ان در سطح گسترده هزینه جرم افزایش و در نتیجه انگیزه جرم کاهش یابد، اثرات موازی دیگری نیز پدید خواهد آمد که همانا کاهش اعتماد به دولت و سیستم، تاکید چندباره بر نقصان سیستم نظارت و قضایی و در مجموع ایجاد تصویری از ناکارآمدی مدیریتی در سطح کلان خواهد بود. به معنای دیگر تا زمانی که هزینه جرم حتی در شدیدترین شکل آن که اعدام است بصورت فردی پرداخت شود و سیستم هیچ نوع بازنگری در مهمترین نقاط ضعف خود بویژه از نظر نظارتی ارائه ندهد، این پیام در جامعه منتشر میشود  که همچنان فرصت های سوء استفاده موجود است و در نتیجه افراد ارزومند کسب منافع از متخلفین اقتصادی الگوبرداری کرده و گاهی ان را به عنوان شخصیت زرنگ و کاردان به عنوان مرجع رفتار اقتصادی خود قرار می دهند.

در کنار این مسیر وقتی برخی از متخلفین فرصت حضور در برد گسترده مثل رسانه ها را کسب میکنند و بعضا از خود بازتعریف جدیدی را مثل نخبه و مغز اقتصادی و خلاق ارائه میدهند بار معنایی رفتار وی تغییر کرده و متخلف تبدیل به زرنگ، خلاق و نخبه می شود و در نتیجه رفتار ناهنجار وی بار مثبت پیدا کرده و منجر به انتشار و شیوع ان در سطح جامعه می شود.  

راهکار از نظر شما چیست؟

باید توجه داشت که الگوهای فرهنگی و اجتماعی و باز تعریف انها در جامعه پیوند گسترده ای با سیاست گذاری های فرهنگی دارد و در نتیجه نمیتوان در الگوبرداری به مردم انتقاد کرد، بلکه باید از الگوساز و سیاستگذار سوال نمود که با چه انگیزه و هدفی رسانه را در اختیار این افراد می گذارد و باید دراین رابطه تجدید نظر جدی شود.فرهنگ سازی  و یاداوری فرهنگ اصیل ایرانی- اسلامی  نیز بسیار موثر است.گاهی یک تلنگر جدی می تواند آثار سوء یک اتفاق ناگوار را کم کند.به نظر می رسد جوانان ما به این تلنگر احتیاج دارند تا ارزش نان حلال را بدانند.
روی خط سایتها
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر: